เสียงเข่าลั่น "กรอบแกรบ" คือเรื่องปกติหรือสัญญาณเตือนภัยที่ต้องระวัง?
เคยไหมครับ? จังหวะที่กำลังลุกจากเก้าอี้ทำงาน หรือตอนที่กำลังย่อตัวลงไหว้พระ จู่ๆ ก็ได้ยินเสียงดัง "ก๊อบ!" หรือ "แกรบ!" ดังออกมาจากหัวเข่า
เสียงนั้นมันดังจนคนข้างๆ หันมามอง หรือบางทีตัวเราเองก็ตกใจ คิดในใจว่า "แย่แล้ว กระดูกฉันหักหรือเปล่า?" หรือ "นี่ฉันแก่จนเข่าเสื่อมแล้วเหรอเนี่ย?"
ความกังวลเรื่องเสียงในข้อนี่เป็นเรื่องยอดฮิตที่คนไข้ถามหมอทุกวันครับ บางคนกังวลมากจนไม่กล้าขยับเข่า ไม่กล้าออกกำลังกาย เพราะกลัวว่ายิ่งขยับ ข้อจะยิ่งพัง
วันนี้หมอจะมาไขข้อข้องใจเรื่อง "เสียงในเข่า" ให้ฟังกันแบบเจาะลึก แต่เข้าใจง่าย เพื่อให้ทุกคนสบายใจและรู้วิธีดูแลตัวเองที่ถูกต้องครับ
เรื่องเล่าจากคลินิก: คุณป้าเพ็ญกับเสียงเข่าปริศนา
วันก่อนมีคนไข้ชื่อคุณป้าเพ็ญ อายุ 58 ปี เข้ามาหาหมอด้วยสีหน้าไม่สู้ดีนัก ป้าเพ็ญเล่าว่า "หมอคะ ป้าเครียดมากเลย เมื่อวานไปทำบุญที่วัด ตอนช่วงที่กำลังจะลุกจากท่าพับเพียบ เข่ามันดัง 'เปรี้ยะ' ดังมาก! ดังจนป้าใจหายแวบเลยค่ะ แต่แปลกที่มันไม่เจ็บนะหมอ แต่มันดังน่ากลัวมาก ป้ากลัวว่ากระดูกข้างในมันจะแตกหรือเสียดสีกันจนพังไปหมดแล้ว"
ป้าเพ็ญหยุดออกกำลังกาย หยุดเดินสวนสาธารณะทันทีเพราะกลัวเข่าพัง
หมอได้ตรวจร่างกายป้าเพ็ญอย่างละเอียด ให้ป้าลองลุกนั่งและจับที่หัวเข่า ก็พบว่ามีเสียงดังจริงครับ แต่เมื่อกดดูจุดต่างๆ รอบเข่า ป้าเพ็ญบอกว่า "ไม่เจ็บเลยค่ะหมอ" และเมื่อดูฟิล์มเอกซเรย์ ก็พบว่าช่องว่างระหว่างข้อเข่ายังดูดีอยู่ ไม่ได้แคบลงจนน่าเกลียด
กรณีของป้าเพ็ญนี้ คือตัวอย่างที่ดีมากของสิ่งที่เรียกว่า "เสียงเข่าลั่นทั่วไป" ซึ่งไม่ได้อันตรายอย่างที่คิดครับ แต่ในขณะเดียวกัน ก็มีเสียงอีกแบบที่เป็นสัญญาณเตือนภัยจริงๆ
แล้วเราจะแยกแยะได้อย่างไร? มาดูกันครับ
ความจริงเบื้องหลัง "เสียง" ในหัวเข่า
ในทางการแพทย์ เราเรียกเสียงในข้อว่า "Crepitus" ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ ตามสาเหตุที่เกิดครับ เพื่อให้เข้าใจง่าย หมอขอเปรียบเทียบแบบนี้ครับ
1. เสียง "ป๊อก" แบบฟองอากาศแตก (เสียงแห่งความโล่งใจ)
เสียงแบบนี้มักจะดัง "ป๊อก" หรือ "เปรี้ยะ" ครั้งเดียว แล้วก็หายไป สักพักถึงจะทำเสียงนี้ได้ใหม่ คล้ายๆ กับเวลาที่เราหักนิ้วเล่นนั่นแหละครับ
สาเหตุเกิดจาก: ในน้ำหล่อเลี้ยงข้อเข่าของเรา มีก๊าซละลายอยู่ (เช่น ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ หรือไนโตรเจน) เมื่อเรางอหรือเหยียดเข่าแรงๆ ทันที จะเกิดแรงดันที่เปลี่ยนแปลงในข้อ ทำให้ก๊าซเหล่านี้รวมตัวกันเป็นฟองอากาศแล้ว "แตกตัว" ออก ทำให้เกิดเสียงดัง
ข่าวดี: เสียงแบบนี้ "ไม่อันตราย" ครับ และไม่ใช่สัญญาณของข้อเสื่อม ยิ่งถ้าดังแล้วไม่มีอาการเจ็บปวดร่วมด้วย สบายใจได้เลยครับ มันเป็นแค่กลไกทางฟิสิกส์ของของเหลวในร่างกายเท่านั้น
2. เสียง "กรอบแกรบ" เหมือนทรายบดกัน (เสียงสัญญาณเตือน)
เสียงแบบนี้จะฟังดูน่ารำคาญกว่าครับ มันจะดัง "ครืดคราด" หรือ "กรอบแกรบ" ทุกครั้งที่เราขยับเข่า งอก็ครืด เหยียดก็แกรบ เหมือนมีกระดาษทรายถูไปมาข้างใน
สาเหตุเกิดจาก: ผิวข้อเข่าของเราเริ่ม "ไม่เรียบ" ครับ ปกติกระดูกอ่อนผิวข้อจะเรียบลื่นเหมือนลานสเก็ตน้ำแข็ง แต่พอเริ่มเสื่อม ผิวจะขรุขระเหมือนถนนลูกรัง เมื่อกระดูกเสียดสีกัน จึงเกิดเสียงดังจากการเสียดสี
สัญญาณอันตราย: ถ้าเสียงแบบนี้มาพร้อมกับ "ความรู้สึกเจ็บ" "เสียวแปร๊บ" หรือ "ขัดๆ ในข้อ" นี่แหละครับคือสัญญาณเริ่มต้นของ "โรคข้อเข่าเสื่อม" ที่ต้องรีบดูแล
ทำไมข้อเข่าถึงส่งเสียงร้องประท้วง? (สาเหตุที่แท้จริง)
นอกจากการแตกตัวของฟองอากาศแล้ว สาเหตุที่ทำให้เกิดเสียงและนำไปสู่ความเสื่อม มีหลายปัจจัยครับ
- ผิวข้อขรุขระ (Cartilage Wear): นี่คือสาเหตุหลักของคนวัย 50+ เมื่อกระดูกอ่อนสึกหรอ กระดูกแข็งๆ ข้างใต้จะเริ่มโผล่ออกมาเจอกัน เกิดความฝืดและเสียงดัง
- เส้นเอ็นดีดตัว (Snapping Tendon): บางครั้งเสียงดัง "กึก" เวลาเดิน อาจเกิดจากเส้นเอ็นรอบๆ เข่า มันกลิ้งข้ามปุ่มกระดูก เหมือนเวลาเราดีดสายกีตาร์ อันนี้มักเกิดในคนที่กล้ามเนื้อตึงมากๆ หรือนักกีฬา
- ลูกสะบ้าเคลื่อน (Patellar Tracking Issue): ถ้ากล้ามเนื้อหน้าขาไม่แข็งแรง ลูกสะบ้าอาจจะวิ่งไม่ตรงร่อง เวลาขยับเข่ามันจะถูไถกับขอบร่องกระดูกจนเกิดเสียงและอาการเจ็บหน้าเข่าได้
การตรวจวินิจฉัย: หมอรู้ได้อย่างไรว่าเสียงไหนน่ากลัว?
เมื่อมาหาหมอ หมอจะไม่ได้ฟังแค่เสียงครับ แต่หมอจะดู "อาการร่วม" เป็นหลัก
- ซักประวัติ: เสียงดังตอนไหน? ดังตอนเดินทางราบ หรือดังตอนขึ้นบันได? (ถ้าดังตอนขึ้นบันไดหรือลุกนั่ง มักเกี่ยวกับลูกสะบ้าหรือข้อเข่าเสื่อม) เจ็บไหม? เคยเข่ากระแทกมาก่อนไหม?
- ตรวจร่างกาย: หมอจะวางมือบนลูกสะบ้าแล้วให้คนไข้เหยียดงอเข่า เพื่อสัมผัสถึง "แรงสั่นสะเทือน" (Crepitus) ถ้าหมอรู้สึกเหมือนมีเม็ดทรายบดกันใต้ฝ่ามือ แสดงว่าผิวข้อเริ่มสึกแล้วครับ
- เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูว่าช่องว่างระหว่างกระดูกแคบลงหรือยัง หรือมีหินปูนงอกขึ้นมาขัดขวางการเคลื่อนไหวหรือไม่
ปัจจัยเสี่ยง: ใครบ้างที่เข่าจะ "ลั่น" ก่อนวัยอันควร?
- น้ำหนักตัวเกิน: ทุกๆ 1 กิโลกรัมที่เราหนักขึ้น เข่าจะต้องรับแรงเพิ่มขึ้น 4-6 กิโลกรัมเวลาก้าวเดิน แรงกดมหาศาลนี้จะบดขยี้ผิวกระดูกอ่อนให้พังเร็วขึ้นและเกิดเสียง
- กล้ามเนื้อต้นขาไม่แข็งแรง: กล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps) คือ "โช้คอัพ" ธรรมชาติ ถ้ากล้ามเนื้อนี้ลีบเล็ก แรงกระแทกทั้งหมดจะลงไปที่กระดูกข้อเข่าโดยตรง
- ใช้งานผิดวิธี: การนั่งพับเพียบ นั่งยองๆ หรือคุกเข่าบ่อยๆ เป็นท่านั่งที่ทำลายข้อเข่ามากที่สุด เพราะมันเพิ่มแรงดันในข้อเข่ามหาศาล
- เคยบาดเจ็บ: ใครที่เคยเอ็นไขว้หน้าฉีก หรือหมอนรองกระดูกเข่าฉีก จะมีความเสี่ยงข้อเสื่อมและมีเสียงในเข่าเร็วกว่าคนทั่วไป
แนวทางการรักษาและดูแล: ต้องผ่าตัดไหม?
คำถามที่ทุกคนอยากรู้คือ "เสียงนี้จะหายไหม?"
หมอต้องบอกตามตรงว่า "เสียงอาจจะไม่หายไป 100%" ครับ โดยเฉพาะถ้าผิวข้อเริ่มขรุขระไปแล้ว แต่สิ่งที่เราทำได้และต้องทำ คือ "ทำให้เสียงลดลง และที่สำคัญคือต้องไม่เจ็บ"
1. การออกกำลังกาย (ยาขนานเอก)
หลายคนเข้าใจผิดว่า เข่าดังต้องหยุดเดิน หยุดขยับ... ผิดมหันต์ครับ! ยิ่งหยุดขยับ กล้ามเนื้อยิ่งลีบ เข่ายิ่งหลวม เสียงยิ่งดัง และจะเริ่มปวดจริงจัง
ท่าบริหารง่ายๆ ที่หมอแนะนำคือ "ท่านั่งเตะขา (Seated Knee Extension)"
- นั่งบนเก้าอี้ ให้เท้าลอยจากพื้น
- เหยียดเข่าข้างหนึ่งขึ้นมาให้ขาตรง เกร็งหน้าขาค้างไว้ นับ 1-10
- ค่อยๆ ผ่อนลง
- ทำสลับซ้ายขวา ข้างละ 20 ครั้ง เช้า-เย็น
ท่านี้จะช่วยสร้างกล้ามเนื้อหน้าขาให้แข็งแรงขึ้น เพื่อช่วยพยุงข้อเข่า ลดแรงบดอัด และลดเสียงดังได้ครับ
2. ลดน้ำหนัก (ยาลดแรงกด)
ถ้าน้ำหนักลดลงเพียง 5% ของน้ำหนักตัว (เช่น หนัก 80 ลดเหลือ 76) อาการปวดเข่าและเสียงกรอบแกรบจะดีขึ้นอย่างชัดเจน เพราะภาระงานของเข่าลดลงมหาศาลครับ
3. การรักษาทางการแพทย์
- ยา: ยาแก้ปวดลดอักเสบ ใช้เมื่อมีอาการปวดเฉียบพลันเท่านั้น
- ฉีดน้ำเลี้ยงข้อเทียม (Hyaluronic Acid): เหมือนการเติมน้ำมันเครื่องเข้าไปในข้อ เพื่อลดความฝืดและลดเสียง ช่วยให้ขยับได้ลื่นขึ้น (เหมาะกับเข่าเสื่อมระยะเริ่มต้นถึงปานกลาง)
- ผ่าตัด: จะทำก็ต่อเมื่อข้อเสื่อมรุนแรงมาก ขาโก่งผิดรูป หรือปวดจนใช้ชีวิตไม่ได้จริงๆ ครับ
พยากรณ์โรค: จะเดินไม่ได้ไหมในอนาคต?
ถ้าท่านมีแค่เสียง "ก๊อบแก๊บ" แต่ ไม่เจ็บ ท่านสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติเลยครับ เพียงแต่ต้องเริ่มหันมาดูแลใส่ใจสุขภาพเข่าให้มากขึ้น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันไม่ให้มันพัฒนาไปเป็นความเจ็บปวด
แต่ถ้ามีเสียง บวกกับอาการเจ็บ ถ้าได้รับการดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่นๆ ปรับพฤติกรรม อาการมักจะดีขึ้นจนใช้ชีวิตได้ใกล้เคียงปกติ ไม่ต้องจบที่การผ่าตัดเสมอไปครับ
สรุป: อย่าตื่นตระหนก แต่ให้ตระหนัก
เสียงในเข่า คือวิธีการสื่อสารของร่างกายที่กำลังบอกอะไรบางอย่างกับเรา
- ถ้าดัง "ป๊อก" นานๆ ที ไม่มีเจ็บ = ปกติ (แค่ฟองอากาศ)
- ถ้าดัง "ครืดคราด" ตลอดเวลา + เจ็บ/ขัด = เตือนข้อเสื่อม
ไม่ว่าเสียงจะเป็นแบบไหน สิ่งที่ดีที่สุดที่ท่านทำได้ตั้งแต่วันนี้ คือ "ลุกขึ้นมาขยับ" ครับ การนั่งเฉยๆ คือศัตรูที่ร้ายกาจที่สุดของข้อต่อ
บริหารกล้ามเนื้อหน้าขา ลดน้ำหนักส่วนเกิน และเลี่ยงท่านั่งพับเพียบ เท่านี้ท่านก็จะยืดอายุการใช้งานเข่าคู่ใจ ให้พาเราเดินไปเที่ยว ไปทำบุญ ไปหาลูกหลานได้อีกนานแสนนานครับ
ไม่ต้องรอให้เข่าเงียบกริบถึงจะเริ่มดูแลนะครับ เริ่มวันนี้ ดีที่สุดครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#เข่าลั่น #เสียงในเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #ปวดเข่า #หมอเก่งกระดูกและข้อ #Crepitus #สุขภาพผู้สูงอายุ #ออกกำลังกายแก้ปวดเข่า #ดูแลข้อเข่า #เชียงใหม่
References:
- Pazzinatto MF, de Oliveira Silva D, Faria NC, et al. Knee crepitus is associated with patellofemoral cartilage lesions and structural features of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2019;27(1):164-169.
- McCoy GF, McCrea JD, Beverland DE, et al. Vibration arthrography as a diagnostic aid in diseases of the knee. A preliminary report. J Bone Joint Surg Br. 1987;69(2):288-293.
- Song SJ, Park CH, Liang H, Kim SJ. Noise around the Knee. Clin Orthop Surg. 2018;10(4):385-391.
- Robertson CJ. Joint crepitus—are we failing our patients? Physiotherapy Research International. 2010;15(4):185-188.
- Schiphof D, van Middelkoop M, de Klerk BM, et al. Crepitus is a first indication of patellofemoral osteoarthritis (and not of tibiofemoral osteoarthritis). Osteoarthritis Cartilage. 2014;22(6):831-838.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น