ปวดเข่าพ่วงปวดอุ้งเท้า... เดินนิดเดียวก็ไม่ไหว สัญญาณอันตรายจาก "เข่าเสื่อม" และ "เท้าแบน" ที่วัยเก๋าต้องรู้
"คุณหมอคะ ป้าอยู่เมืองน่านค่ะ ช่วงนี้ปวดเข่ามาก แถมเวลาเดินเยอะๆ จะเจ็บแปลบตรงอุ้งเท้าด้านใน ปลายเท้าก็เจ็บ รอบข้อเท้าก็บวม ป้าเป็นเท้าแบนกับนิ้วเกมาหลายปีแล้ว แบบนี้มันเกี่ยวกันไหมคะ?"
นี่คือเคสของ "ป้าบุญ" (นามสมมติ) หญิงวัย 75 ปีจากเมืองน่าน ที่ต้องทนกับอาการปวดแบบ "คูณสอง" คือปวดทั้งเข่าและเท้าพร้อมกัน จนแทบจะไม่อยากเดินออกไปไหน ป้าบุญสงสัยว่าทำไมมันถึงปวดลามไปทั่วแบบนี้
เมื่อฐานรากทรุด... โครงสร้างก็พัง: ทำไม "เท้าแบน" ถึงทำให้ "เข่าเสื่อม" หนักขึ้น?
ลองนึกภาพบ้านที่เสาเข็มทรุดข้างเดียวดูครับ เมื่อ "เท้าแบน" อุ้งเท้าด้านในที่เคยโค้งสวยกลับราบติดพื้น ทำให้เท้าแบะออก (Pronation) พอเท้าแบะ ปลายเท้าเกเข้าหาตัว เข่าของเราก็จะต้อง "บิดเข้าด้านใน" ตามไปด้วยเพื่อรับน้ำหนัก
การที่เข่าบิดเข้าด้านในตลอดเวลาแบบนี้ ทำให้ผิวข้อเข่าด้านในต้องรับแรงกระแทกหนักกว่าปกติเป็นเท่าตัว นำไปสู่ "เข่าเสื่อม" ที่รุนแรงขึ้น และในทางกลับกัน พอเข่าเสื่อมจนขาเริ่มโก่ง ก็ยิ่งไปกดทับให้เท้าแบนลงไปอีก เป็นวงจรความเจ็บปวดที่แก้ไม่จบถ้าไม่ดูทั้งสองส่วนครับ
อาการแบบป้าบุญ... เรียกว่าอะไรกันแน่? (Pathogenesis & Symptoms)
อาการที่ป้าบุญเป็น คือความเสื่อมของระบบข้อต่อและเส้นเอ็นแบบต่อเนื่องครับ:
- โรคข้อเข่าเสื่อม: เจ็บในข้อเข่า เวลาขยับมีเสียงก๊อบแก๊บ หรือปวดมากเวลาเดินขึ้นลงทางลาดชัน (ซึ่งเมืองน่านบ้านป้ามีเนินเยอะ)
- ภาวะเท้าแบนในผู้ใหญ่: เส้นเอ็นที่ช่วยพยุงอุ้งเท้าด้านในมันเสื่อมและยืดออก ทำให้ปวดตรงส่วนโค้งเว้าของอุ้งเท้า และปวดร้าวไปรอบข้อเท้า
- นิ้วหัวแม่เท้าเก (Hallux Valgus): นอก จากจะไม่สวยแล้ว ยังทำให้การกระจายน้ำหนักที่ปลายเท้าผิดปกติ ปลายเท้าจึงเจ็บง่ายเวลาเดินครับ
ปัจจัยเสี่ยงที่คนวัย 75 ต้องระวัง
- ความเสื่อมตามอายุ: เส้นเอ็นและกระดูกอ่อนผิวข้อบางลงตามกาลเวลา
- สรีระเท้าเดิม: การที่เป็นเท้าแบนมานานหลายปีโดยไม่ใส่แผ่นรองเท้า
- สภาพพื้นที่: การเดินบนพื้นแข็ง หรือพื้นที่ลาดชันบ่อยๆ กระตุ้นให้เกิดการอักเสบเรื้อรัง
การตรวจวินิจฉัย: เช็กให้ชัวร์ก่อนแก้ให้ถูกจุด
สำหรับเคสที่ซับซ้อนแบบนี้ การตรวจวินิจฉัยที่แม่นยำสำคัญมากครับ:
- การตรวจร่างกาย: หมอจะดูท่าเดิน (Gait analysis) ดูความแบนของเท้า และแนวกระดูกเข่าว่าบิดเบี้ยวไปแค่ไหน
- เอกซเรย์ (X-ray): ต้องทำทั้งเข่าและเท้าในท่า "ยืนลงน้ำหนัก" เพื่อให้เห็นช่องว่างในข้อต่อจริงๆ ขณะใช้งาน
- อัลตราซาวด์ (Ultrasound): ดูการอักเสบของเส้นเอ็นอุ้งเท้าด้านใน (Posterior Tibial Tendon) ว่ามีการฉีกขาดหรืออักเสบมากน้อยเพียงใด
- การตรวจวิเคราะห์แรงกดฝ่าเท้า: เพื่อดูจุดที่รับน้ำหนักเกิน เพื่อนำไปใช้ตัดแผ่นรองเท้าที่เหมาะสมครับ
- การตรวจ MRI เพื่อดูรายละเอียดข้อต่อ เส้นเอ็น เช่น ในผู้ป่วรายนี้ พบ ความเสื่อมของระบบข้อต่อและเส้นเอ็นที่ชัดเจนมากครับ: ได้แก่
- ภาวะเท้าแบนรุนแรงทั้งสองข้าง: พบว่าอุ้งเท้าลดลงอย่างเห็นได้ชัด (Evidence of decreased plantar arch)
- เส้นเอ็นพยุงเท้าอักเสบและฉีกขาด: เส้นเอ็นสำคัญที่ชื่อว่า "Spring ligament" มีการหนาตัวและอาจฉีกขาดบางส่วน (Partial tear) โดยเฉพาะข้างขวาจะเป็นหนักกว่า
- เส้นเอ็นอุ้งเท้าอักเสบ: เส้นเอ็น "Tibialis posterior" ที่ช่วยดึงอุ้งเท้าไว้ มีการอักเสบและบาดเจ็บ ทำให้ปวดเสียวตรงส่วนโค้งเว้าด้านใน
- กระดูกงอกผิดปกติ: พบกระดูกชิ้นเล็กๆ ที่โตผิดปกติ (Huge os naviculare) ซึ่งมีการบวมของไขกระดูกร่วมด้วย ทำให้ปวดรอบข้อเท้าและอุ้งเท้าเวลาเดิน
- น้ำในข้อเท้าและเนื้อเยื่อบวม: พบการอักเสบจนมีน้ำในข้อ (Effusion) และเนื้อเยื่อรอบๆ บวม (Soft tissue edema)
แนวทางการรักษา: ดูแลทั้งเข่าและเท้าไปพร้อมกัน
- ปรับรองเท้าและแผ่นรอง: นี่คือหัวใจสำคัญครับ ป้าต้องใส่แผ่นรองอุ้งเท้า (Arch Support) เพื่อ "หนุน" ให้เท้ากลับมาอยู่ในแนวตรง ซึ่งจะช่วยลดแรงบิดที่เข่าได้ทันที
- การทำกายภาพบอัด: ฝึกกล้ามเนื้อรอบข้อเท้าและกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps) ให้แข็งแรง เพื่อมาช่วยรับแรงแทนข้อที่เสื่อม
- การรักษาด้วยยา: ใช้ยาแก้อักเสบและยาบำรุงข้อภายใต้การดูแลของหมอ เพื่อลดความเจ็บปวดในระยะเฉียบพลัน
- การฉีดยาด้วยอัลตราซาวด์นำวิถี: หากป้าปวดรอบข้อเท้าหรืออุ้งเท้ามาก หมอสามารถใช้กล้องอัลตราซาวด์นำทางเพื่อฉีดยาลดอักเสบไปที่เส้นเอ็นเส้นนั้นได้อย่างแม่นยำ ไม่ต้องฉีดสุ่มครับ
พยากรณ์โรค: กลับมาเดินเที่ยวเมืองน่านได้อีกครั้ง
โรคนี้แม้จะไม่หายขาด 100% เพราะความเสื่อมตามวัย แต่สามารถ "ควบคุมอาการ" ให้ใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างมีความสุขครับ ถ้าป้าใส่แผ่นรองเท้าสม่ำเสมอและบริหารเข่าตามที่หมอบอก อาการปวดร้าวรุนแรงจะลดลง และช่วยชะลอไม่ให้เข่าเสื่อมจนต้องผ่าตัดได้ครับ
ภาวะแทรกซ้อนที่ต้องระวัง: หากปล่อยให้เท้าแบนรุนแรง อาจเกิดภาวะนิ้วเท้าชาจากเส้นประสาทถูกกดทับ หรือแผลกดทับที่ฝ่าเท้าได้ครับ
หากท่านใดที่มีอาการปวดเข่าร่วมกับปวดเท้าแบบป้าบุญ อย่าเพิ่งถอดใจนะครับ การรักษาที่ดูทั้งระบบโครงสร้างจะช่วยให้คุณกลับมาเดินได้มั่นคงขึ้น หมอพร้อมให้คำปรึกษาและช่วยวางแผนการรักษาให้เหมาะสมกับแต่ละคนครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #เท้าแบน #เข่าเสื่อม #นิ้วหัวแม่เท้าเก #ปวดอุ้งเท้า #หมอเก่ง #กระดูกและข้อ #สุขภาพผู้สูงอายุ #ปวดข้อเท้า #แผ่นรองเท้า
References (เอกสารอ้างอิง)
- Redmond AC, et al. (2024). The relationship between foot posture and knee osteoarthritis: A longitudinal study. Journal of Foot and Ankle Research.
- สรุป: อธิบายความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะเท้าแบนกับการดำเนินโรคของข้อเข่าเสื่อมในระยะยาว
- Uritani D, et al. (2023). Effectiveness of Foot Orthoses for Knee Osteoarthritis: A Systematic Review. Osteoarthritis and Cartilage.
- สรุป: การใช้แผ่นรองเท้าช่วยลดอาการปวดและปรับปรุงสมดุลการเดินในผู้ป่วยเข่าเสื่อม
- Wackerle H, et al. (2025). Acquired Flatfoot Deformity in the Elderly: Diagnosis and Non-surgical Management. Geriatric Orthopaedic Surgery.
- สรุป: แนวทางการรักษาภาวะเท้าแบนในผู้สูงอายุโดยเน้นวิธีไม่ผ่าตัดและการทำกายภาพ
- Lee MC, et al. (2024). Ultrasound Imaging in the Management of Posterior Tibial Tendon Dysfunction. Radiology Case Reports.
- สรุป: การใช้อัลตราซาวด์เพื่อประเมินความเสื่อมของเส้นเอ็นอุ้งเท้าและนำทางการรักษา
- Smith JW, et al. (2023). Comprehensive Management of Hallux Valgus in Older Adults. Foot & Ankle International.
- สรุป: การดูแลภาวะนิ้วหัวแม่เท้าเกในผู้สูงอายุเพื่อลดอาการปวดปลายเท้า
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น