มวลกระดูกปกติ" แต่ทำไม "ข้อเสื่อม"? ไขข้อข้องใจเรื่องกระดูกที่หลายคนสับสน
“หมอคะ ผลตรวจมวลกระดูกออกมาปกติมาก กระดูกแข็งแรงดี แต่ทำไมหัวเข่าหมอถึงบอกว่าเสื่อมล่ะคะ?” “ตกลงกระดูกพรุนกับข้อเสื่อม มันไม่ใช่เรื่องเดียวกันเหรอหมอ?”
นี่คือคำถามยอดฮิตที่คุณแม่บ้านและผู้สูงอายุหลายท่านสงสัยครับ หลายคนเข้าใจว่าถ้าตรวจมวลกระดูก (Bone Density) แล้วผ่านฉลุย แปลว่าร่างกายส่วนกระดูกทั้งหมดต้องดีเยี่ยม แต่ความจริงแล้ว “กระดูก” กับ “ข้อ” คือคนละส่วนกันครับ เหมือนกับโครงสร้างบ้านที่ "เสาปูน" ยังแข็งแรงดี แต่ "บานพับประตู" มันฝืดและพังไปแล้วนั่นเอง
เรื่องเล่าจากหน้าห้องตรวจ: กระดูกดี...แต่เดินไม่ได้
ลองนึกถึงเคสของคุณป้าสมศรี (นามสมมติ) วัย 65 ปี คุณป้าเป็นคนรักสุขภาพมาก ทานแคลเซียมสม่ำเสมอ ผลตรวจมวลกระดูกออกมาหนาแน่นดีเยี่ยม (T-Score ไม่ติดลบ) คุณป้าดีใจมาก แต่พอลุกขึ้นยืนกลับมีเสียง "ก๊อบแก๊บ" ในเข่า และปวดแปล๊บจนเดินกะเผลก
พอลองเอกซเรย์ดู ถึงได้เห็นว่ากระดูกเข่าของคุณป้า "เบียด" กันจนแทบไม่มีช่องว่าง นี่แหละครับคือหลักฐานว่า มวลกระดูกดี ไม่ได้แปลว่าข้อจะไม่เสื่อม
อธิบายความจริง: ความต่างระหว่าง "กระดูกพรุน" และ "ข้อเสื่อม"
เพื่อให้เข้าใจง่ายที่สุด ผมขอแยกเป็น 2 เรื่องดังนี้ครับ:
- โรคกระดูกพรุน (Osteoporosis): คือเรื่องของ "เนื้อกระดูก" เปรียบเหมือนเสาบ้าน ถ้าเนื้อกระดูกน้อย กระดูกจะเปราะและหักง่าย การตรวจมวลกระดูกคือการเช็กเรื่องนี้ครับ
- โรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis): คือเรื่องของ "ผิวข้อและน้ำหล่อเลี้ยง" เปรียบเหมือนบานพับประตูที่มี "กระดูกอ่อน" บุอยู่ตรงปลายกระดูกเพื่อกันกระแทก เมื่อใช้งานนานเข้า กระดูกอ่อนนี้จะบางลงและสึกหรอ จนกระดูกแข็งๆ มาสีกันเองทำให้ปวด
สาเหตุ (Pathogenesis) ของข้อเสื่อม: แม้กระดูกคุณจะแข็งแรง (มวลกระดูกปกติ) แต่ถ้ามีปัจจัยเหล่านี้ ข้อก็เสื่อมได้ครับ:
- น้ำหนักตัวเกิน: เข่าต้องรับแรงกระแทกตลอดเวลา
- อายุและการใช้งาน: การใช้ข้อในท่าทางที่ผิด เช่น นั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือขึ้นลงบันไดบ่อยๆ
- อุบัติเหตุเก่า: เคยเข่ากระแทก หรือเอ็นฉีกขาดในอดีต
อาการแสดงและสัญญาณเตือน
- ปวดข้อเมื่อมีการเคลื่อนไหว เช่น ตอนลุกนิ่งๆ หรือเดินนานๆ
- มีเสียงดังในข้อ (Crepitus)
- ข้อติดขัดในช่วงเช้า แต่ขยับไปสักพักจะดีขึ้น
- ถ้าเสื่อมมาก ข้อจะเริ่มผิดรูป เช่น เข่าโก่งออก
การตรวจวินิจฉัย (Investigation)
ในเมื่อการตรวจมวลกระดูกบอกเรื่องข้อเสื่อมไม่ได้ หมอจะใช้วิธีอื่นครับ:
- การเอกซเรย์ (X-ray): เป็นวิธีมาตรฐาน หมอจะดูช่องว่างระหว่างข้อ (Joint Space) ว่าแคบลงไหม มีกระดูกงอก (Osteophyte) หรือไม่
- การตรวจอัลตราซาวด์ (Ultrasound): ดูการอักเสบของเนื้อเยื่อรอบข้อและปริมาณน้ำในข้อเข่า
- MRI: มักใช้ในรายที่สงสัยหมอนรองกระดูกฉีกขาดร่วมด้วย
แนวทางการรักษา: ดูแลข้อให้กลับมาใช้งานได้
การรักษาไม่ได้มีแค่การผ่าตัดครับ เราเริ่มจากเบาไปหาหนักดังนี้:
- ปรับพฤติกรรม (สำคัญที่สุด): ลดน้ำหนักหากเกินเกณฑ์ เลี่ยงการนั่งยองๆ หรือพับเพียบ
- การทำกายภาพบำบัด: ฝึกกล้ามเนื้อต้นขา (Quadriceps) ให้แข็งแรง เพื่อให้กล้ามเนื้อมาช่วยรับน้ำหนักแทนข้อเข่า
- ยา: ยาแก้ปวดลดอักเสบ หรือยากลุ่มช่วยบำรุงผิวกระดูกอ่อน (ในระยะเริ่มต้น)
- การฉีดยา:
- น้ำเลี้ยงข้อเทียม (Hyaluronic Acid): เหมือนเติมจาระบีให้บานพับประตู ลดการเสียดสี
- การฉีด PRP/ยาลดอักเสบ: โดยใช้ อัลตราซาวด์นำทาง เพื่อความแม่นยำในการรักษาจุดที่อักเสบ
- การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเทียม: สำหรับคนที่เป็นรุนแรงจนใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้แล้ว
พยากรณ์โรค: ดูแลตลอดชีวิตแต่คุณภาพชีวิตดีได้
โรคข้อเสื่อมเป็นโรคตามวัยครับ "ไม่หายขาด" แต่ "ควบคุมได้" หากเราหมั่นออกกำลังกายกล้ามเนื้อรอบข้อให้แข็งแรง และดูแลน้ำหนักตัวให้ดี คุณจะสามารถใช้งานข้อนั้นได้ไปอีกนานโดยไม่ต้องทนปวดครับ
สรุป
มวลกระดูกดีคือต้นทุนที่ดีครับ แต่ "ข้อ" ก็ต้องการการดูแลที่ต่างออกไป อย่าชะล่าใจเพียงเพราะผลตรวจมวลกระดูกปกติ หากเริ่มมีอาการปวดข้อ ควรรีบปรึกษาหมอเพื่อรักษาตั้งแต่ระยะแรกครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ข้อเสื่อม #กระดูกพรุน #มวลกระดูก #ปวดเข่า #สุขภาพผู้สูงอายุ #หมอเก่ง #ดูแลข้อเข่า #กระดูกและข้อ #เข่าเสื่อม #ออกกำลังกายแก้ปวดเข่า
References
- Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. (2025). Osteoarthritis: Lancet Seminar Update. (ข้อมูลล่าสุดเกี่ยวกับพยาธิสภาพและการจัดการโรคข้อเสื่อม)
- National Osteoporosis Foundation (2024). Bone Density vs. Joint Health: Understanding the Difference. (ความแตกต่างระหว่างความหนาแน่นมวลกระดูกกับสุขภาพข้อต่อ)
- Katz JN, et al. (2024). Diagnosis and Management of Osteoarthritis of the Knee. (แนวทางการวินิจฉัยและรักษาข้อเข่าเสื่อมฉบับปรับปรุง)
- American College of Rheumatology (2023). Guidelines for the Management of Osteoarthritis. (เกณฑ์มาตรฐานในการรักษาโรคข้อเสื่อม)
- Journal of Orthopaedic Surgery (2025). Efficacy of Intra-articular Injections in Knee Osteoarthritis. (การศึกษาประสิทธิภาพของการฉีดยาเข้าข้อเข่า)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น