อายุ 74 แล้ว ปวดเข่าจนเดินไม่ไหว... ข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3 ยังมีทางแก้ที่ไม่ต้องผ่าตัดไหม?"
หลายคนพออายุย่างเข้าเลข 7 แล้วตรวจเจอว่าเป็น "ข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3" มักจะตกใจและท้อใจครับ เพราะระยะนี้ถือเป็นระยะ "ปานกลาง" ที่ช่องว่างระหว่างข้อเข่าเริ่มแคบลงอย่างเห็นได้ชัด กระดูกเริ่มเสียดสีกันจนเกิดอาการปวดเสียว แข็งตึง หรือบางครั้งมีเสียงดังในข้อเวลาขยับ
คนไข้วัย 74 ปีหลายท่านมักกังวลว่า "แก่แล้วผ่าตัดจะฟื้นตัวไหวไหม?" หรือ "ต้องทนเจ็บแบบนี้ไปตลอดชีวิตหรือเปล่า?" ผมอยากบอกว่า ในระยะที่ 3 นี้ เรายังมีวิธีจัดการที่ช่วยให้คุณกลับมาเดินได้คล่องตัวขึ้น ลดความทรมาน และเพิ่มคุณภาพชีวิตได้โดยไม่จำเป็นต้องจบที่การผ่าตัดเสมอไปครับ
"คุณยายบุญส่งกับไม้เท้าที่ไม่ได้ใช้"
สมมติถึงเคสคุณยายบุญส่ง อายุ 74 ปีครับ ท่านมาหาผมด้วยอาการเข่าโก่งเล็กน้อย เวลาจะลุกจากเตียงหรือลุกจากเก้าอี้ต้องหาที่เกาะตลอด คุณยายบอกว่า "หมอจ๋า ยายไม่อยากผ่าตัด ยายกลัววางยาสลบแล้วไม่ตื่น แต่ตอนนี้เดินไปตลาดไม่ไหวแล้ว มันเจ็บแปล๊บ ๆ เหมือนเข่าจะทรุด"
หลังจากผมตรวจฟิล์มเอกซเรย์ พบว่าเป็นระยะที่ 3 จริงครับ ผิวข้อสึกไปเยอะ แต่ "ความจริง" ที่ผมบอกคุณยายคือ เราสามารถ "ซ่อมและเสริม" ส่วนที่เหลืออยู่ให้ทำงานได้ดีขึ้น เหมือนรถยนต์ที่ยางเริ่มสึก แต่ถ้าเราตั้งศูนย์ถ่วงล้อใหม่ เปลี่ยนโช้ค และขับให้ระวังขึ้น รถคันนี้ก็ยังวิ่งได้อีกนานครับ
ข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3 คืออะไร?
ในระยะนี้ "เจลลี่" หรือกระดูกอ่อนที่คอยรองข้อเข่ามันเริ่มบางลงจนเห็นเนื้อกระดูกข้างใต้ครับ พอเราเดิน น้ำหนักตัวที่กดลงมาจึงไม่ได้ผ่านตัวซับแรงกระแทก แต่มันไปกดลงบนกระดูกโดยตรง ร่างกายจึงพยายามสร้าง "กระดูกงอก" ออกมาช่วยรับแรง แต่มันกลับไปทิ่มแทงเนื้อเยื่อรอบ ๆ จนอักเสบและปวดนั่นเองครับ
แนวทางการรักษาสำหรับวัย 74 ปี
ในวัยนี้เราจะเน้นการรักษาแบบประคับประคองและฟื้นฟู (Conservative Treatment) เป็นหลักครับ
1. การรักษาด้วยยาอย่างระมัดระวัง: ในวัย 74 ปี การทานยาแก้ปวดกลุ่มกัดกระเพาะ (NSAIDs) ต่อเนื่องนาน ๆ อาจมีผลต่อไตและหัวใจครับ หมอมักจะใช้ยาพาราเซตามอลร่วมกับยาทาภายนอก หรือใช้ยากลุ่มลดอักเสบเฉพาะในช่วงที่มีอาการกำเริบเท่านั้น
2. การฉีดสารหล่อลื่นข้อเข่า (Viscosupplementation): เปรียบเสมือนการ "เติมน้ำมันหล่อลื่น" ให้ข้อเข่าครับ สารนี้จะช่วยให้ข้อเข่าลื่นขึ้น ลดการเสียดสี และช่วยรับแรงกระแทกได้ดีขึ้นนาน 6-12 เดือน เป็นวิธีที่ปลอดภัยสูงมากสำหรับผู้สูงอายุ
3. การฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) หรือตัวช่วยฟื้นฟู: เป็นการนำเลือดของคนไข้มาปั่นเอาเฉพาะส่วนที่ช่วยซ่อมแซมเนื้อเยื่อฉีดกลับเข้าไป เพื่อลดการอักเสบและช่วยฟื้นฟูสภาพภายในข้อเข่าเบื้องต้น
4. การใช้เครื่องพยุงเข่า (Unloader Brace): สำหรับคนไข้ที่เข่าเริ่มโก่ง การใส่สนับเข่าชนิดพิเศษจะช่วย "ปรับมุม" ให้แรงกดไปลงในส่วนที่เข่ายังดีอยู่ ช่วยให้เดินได้ไกลขึ้นและปวดน้อยลงทันทีที่ใส่ครับ
5 กฎเหล็กและการปฏิบัติตนสำหรับวัย 74 ปี
การจะหายปวด หมอช่วย 50% อีก 50% อยู่ที่การปฏิบัติตัวที่บ้านครับ:
- คุมน้ำหนักตัว: น้ำหนักที่ลดลงเพียง 1 กิโลกรัม ช่วยลดแรงกดที่เข่าเวลาเดินได้ถึง 4 กิโลกรัมเลยนะครับ
- เลี่ยงท่าทำร้ายเข่า: งดการนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ นั่งยอง ๆ หรือการขึ้นลงบันไดบ่อย ๆ เปลี่ยนมานั่งเก้าอี้ที่มีพนักพิงและมีความสูงพอดีแทน
- บริหารกล้ามเนื้อต้นขา: ท่าง่าย ๆ คือ นั่งเก้าอี้แล้วเตะขาเหยียดตรง ค้างไว้ 10 วินาที ทำบ่อย ๆ วันละ 50-100 ครั้ง กล้ามเนื้อที่แข็งแรงจะช่วย "อุ้ม" ข้อเข่าแทนกระดูกครับ
- รองเท้าต้องดี: ใส่รองเท้ากีฬาที่ซัพพอร์ตส้นเท้าได้ดี ไม่ใส่รองเท้าแบนราบเกินไปหรือรองเท้าแตะที่ลื่นง่าย
- ใช้ไม้เท้าช่วย: อย่ามองว่าการใช้ไม้เท้าคือความแก่ครับ แต่มันคือ "ขาสาม" ที่ช่วยแชร์น้ำหนัก ทำให้เราไปไหนมาไหนได้ปลอดภัยและไม่ปวดเพิ่ม
พยากรณ์โรค: จะกลับมาเดินได้ไหม?
ในระยะที่ 3 หากปฏิบัติตัวดีและรับการรักษาที่เหมาะสม คนไข้ส่วนใหญ่สามารถกลับไปใช้ชีวิตประจำวัน เดินในบ้าน ไปห้าง หรือไปเที่ยวพักผ่อนได้ครับ แม้โรคนี้จะไม่หายขาด (เพราะเป็นเรื่องความเสื่อมตามวัย) แต่เราสามารถ "ชะลอ" ไม่ให้มันกลายเป็นระยะที่ 4 ซึ่งต้องผ่าตัดได้อีกหลายปี หรืออาจจะไม่ต้องผ่าตัดเลยตลอดชีวิตครับ
สรุป
อายุ 74 ปี กับข้อเข่าเสื่อมระยะที่ 3 ไม่ใช่จุดสิ้นสุดของการเดินครับ เพียงแค่เราต้องปรับการใช้ชีวิต และเลือกวิธีรักษาที่ "ตรงจุดและปลอดภัย" การเพิ่มความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อรอบเข่าคือยาวิเศษที่ดีที่สุด เริ่มทำตั้งแต่วันนี้ เพื่อเข่าที่อยู่กับเราไปนาน ๆ ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อมระยะที่3 #ผู้สูงอายุ #หมอเก่ง #รักษาเข่าไม่ต้องผ่าตัด #ฉีดน้ำเลี้ยงข้อเข่า #บริหารเข่า #สุขภาพผู้สูงอายุ #กระดูกและข้อ
References
- Katz JN, et al. (2021). Diagnosis and Management of Osteoarthritis of the Knee. JAMA.
- (สรุป: แนวทางการวินิจฉัยและการจัดการข้อเข่าเสื่อมที่ทันสมัย เน้นการรักษาแบบไม่ผ่าตัดก่อน)
- Bannuru RR, et al. (2019). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee, hip, and polyarticular osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage.
- (สรุป: แนวทางระดับสากลที่แนะนำการฉีดสารหล่อลื่นและการทำกายภาพบำบัดในระยะปานกลาง)
- McAlindon TE, et al. (2014). *OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis.*Osteoarthritis Cartilage.
- (สรุป: รายละเอียดการใช้เครื่องพยุงข้อเข่าและการออกกำลังกายในผู้สูงอายุ)
- Bruyère O, et al. (2019). An algorithm recommendation for the management of knee osteoarthritis from the ESCEO. Semin Arthritis Rheum.
- (สรุป: ขั้นตอนการรักษาอย่างเป็นระบบ เริ่มจากยาพื้นฐานไปจนถึงตัวช่วยฟื้นฟูเส้นเอ็นและข้อ)
- Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. (2019). Osteoarthritis. Lancet.
- (สรุป: ข้อมูลภาพรวมของโรคข้อเสื่อมในระดับลึกและการดูแลตนเองในระยะยาว)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น