เข่าบวมเป่ง หายเองได้ไหม?
เข่าบวมเป่ง หายเองได้ไหม?
“หมอครับ... ช่วงนี้ผมกินน้ำเยอะไปหรือเปล่าครับ? ทำไมน้ำมันถึงไปกองอยู่ที่หัวเข่าจนบวมเป่งขนาดนี้?”
นี่คือคำถามสุดคลาสสิกที่คนไข้ถามหมอด้วยความสงสัยปนตกใจครับ หลายคนเข้าใจผิดว่า “น้ำในเข่า” เกิดจากการดื่มน้ำมากเกินไป หรือเกิดจากน้ำในร่างกายไหลลงไปกองที่ขา แต่ความจริงแล้ว น้ำในเข่าไม่ได้ไหลมาจากปากครับ แต่มันถูกสร้างขึ้นมาสดๆ ร้อนๆ ที่หัวเข่านั่นเอง
วันนี้หมอเก่งจะพาไปทัวร์โรงงานผลิตน้ำในเข่า ไปดูว่าต้นตอของน้ำมาจากไหน ทำไมมันถึงทะลักออกมา และที่สำคัญที่สุด... มันจะหายไปเองได้ไหม?
น้ำในข้อเข่า คืออะไร? มาจากไหน?
ในสภาวะปกติ เข่าของเราไม่ได้แห้งสนิทนะครับ แต่จะมีน้ำหล่อลื่น (Synovial Fluid) ปริมาณน้อยมากๆ เพียงแค่ 1-2 ช้อนชา (ประมาณ 3-5 ซีซี) เคลือบผิวข้ออยู่ เปรียบเสมือน “น้ำมันเครื่อง” ที่ช่วยให้ลูกสูบ (กระดูก) เคลื่อนที่ได้ลื่นไหล ไม่ฝืด และช่วยนำสารอาหารไปเลี้ยงกระดูกอ่อน
แหล่งผลิตน้ำ: น้ำมันเครื่องนี้ ถูกผลิตโดย “เยื่อบุข้อ” (Synovium) ซึ่งเป็นเนื้อเยื่อบางๆ ที่บุอยู่รอบโพรงข้อเข่า ทำหน้าที่คัดกรองน้ำและโปรตีนจากเลือด ให้กลายมาเป็นน้ำไขข้อที่ใสสะอาดและมีความหนืดครับ
ทำไมอยู่ดีๆ น้ำถึงท่วมเข่า? (กลไกการเกิด)
เมื่อเข่าบวมเป่งจนเราจับได้ว่ามีน้ำ (ซึ่งอาจมีปริมาณมากถึง 50-100 ซีซี) นั่นแปลว่า “โรงงานผลิตน้ำกำลังทำงานผิดปกติ” ครับ
สาเหตุหลักมาจากภาวะ “ข้อเข่าอักเสบ” (Synovitis) ครับ ลองจินตนาการตามหมอนะครับ:
- เกิดเหตุร้ายในเข่า: อาจจะเป็นผิวข้อที่เสื่อมเสียดสีกันรุนแรง (ข้อเข่าเสื่อม), ผลึกยูริกเข้าไปทิ่มแทง (เก๊าท์), หรือเส้นเอ็นฉีกขาด (อุบัติเหตุ)
- สัญญาณเตือนภัย: ร่างกายจะรับรู้ว่า “มีการบาดเจ็บ” จึงส่งสัญญาณไปกระตุ้นเยื่อบุข้อ
- เปิดก๊อกน้ำดับไฟ: เยื่อบุข้อจะพยายามปกป้องตัวเอง โดยการสร้างน้ำออกมาจำนวนมหาศาล เพื่อหวังจะ:
- ชะล้าง: สิ่งสกปรกหรือตะกอนกระดูกที่หลุดออกมา
- ลดความร้อน: จากการเสียดสี
- แยกชิ้นส่วน: ดันกระดูกให้ห่างออกจากกัน เพื่อลดแรงกระแทก
ดังนั้น “น้ำในเข่า คือน้ำตาของข้อเข่า” ครับ มันคือกลไกป้องกันตัวตามธรรมชาติ แต่เมื่อมันมีมากเกินไป แทนที่จะช่วย กลับทำให้เราปวด ตึง และงอเข่าไม่ได้แทน
น้ำในเข่า หายไปเองได้ไหม?
คำตอบคือ “ได้ครับ” ร่างกายเราเก่งมาก มีระบบระบายน้ำออกอยู่แล้ว
ในภาวะปกติ เยื่อบุข้อทำหน้าที่ทั้ง “สร้าง” และ “ดูดกลับ” น้ำไขข้อ ให้สมดุลกันตลอดเวลา ผ่านทางระบบเส้นเลือดดำและท่อน้ำเหลือง
- ถ้าการอักเสบหายไป: เมื่อเราพักการใช้งาน กินยา หรือประคบเย็น จนการอักเสบลดลง โรงงานจะหยุดผลิตน้ำเพิ่ม ส่วนน้ำที่ค้างอยู่จะค่อยๆ ถูกดูดซึมกลับเข้าสู่กระแสเลือดและขับทิ้งไปเอง
- ถ้าการอักเสบยังอยู่: เช่น ยังฝืนเดินเยอะ นั่งยองๆ หรือเป็นโรคเก๊าท์ที่ยังไม่ได้รักษา โรงงานก็จะผลิตน้ำออกมาเรื่อยๆ เหมือน “เปิดก๊อกน้ำทิ้งไว้ แต่ท่อระบายน้ำตัน” น้ำก็จะท่วมขังอยู่แบบนั้น ไม่ยุบสักทีครับ
เมื่อไหร่ที่ “ต้องเจาะ” และเมื่อไหร่ที่ “รอได้”?
หลายคนกลัวเข็มมาก ถามหมอว่า “ไม่เจาะได้ไหม?” หมอขอแบ่งเป็น 2 กรณีนะครับ:
1. กรณีที่รอให้ยุบเองได้ (ไม่ต้องเจาะ)
- บวมไม่มาก พอยังงอเข่าได้
- ไม่มีไข้ ไม่ปวดรุนแรง
- รู้สาเหตุชัดเจน เช่น เป็นข้อเข่าเสื่อมเดิม แล้วไปเดินเยอะมา
- การดูแล: พักขา ประคบเย็น (สำคัญมาก! ความเย็นช่วยปิดก๊อกน้ำ) และทานยาลดการอักเสบ ร่างกายจะดูดซึมน้ำกลับไปเองใน 1-2 สัปดาห์
2. กรณีที่ควรเจาะระบายออก
- บวมเป่งจนตึงเปรี๊ยะ: งอเข่าไม่ได้เลย ปวดทรมานมาก การดูดออกจะช่วยลดแรงดัน คนไข้จะหายปวดทันทีเหมือนปิดสวิตช์
- สงสัยการติดเชื้อ: ถ้าเข่าบวมแดงร้อน และมีไข้ ต้องเจาะเอาน้ำไปตรวจหาเชื้อด่วน เพราะถ้าเป็น "ข้ออักเสบติดเชื้อ" (Septic Arthritis) อันตรายถึงขั้นข้อพังถาวร
- สงสัยเลือดออก: ในกรณีอุบัติเหตุ ถ้าเจาะออกมาเป็นเลือดสด แปลว่าอาจมีเอ็นฉีกขาด
ความเข้าใจผิดเรื่องการเจาะน้ำ
“หมออย่าเจาะนะ เดี๋ยวเข่าแห้ง” หรือ “เจาะแล้วจะติดเป็นนิสัย เดี๋ยวก็มาอีก” หมอขอยืนยันว่า ไม่จริงครับ
- เข่าไม่แห้ง: ร่างกายผลิตน้ำใหม่ได้ตลอดเวลา การดูดน้ำเสียที่อักเสบออก จะช่วยลดสารเคมีทำลายข้อข้างในด้วยซ้ำ
- ไม่ติดเป็นนิสัย: การที่น้ำกลับมาอีก ไม่ใช่เพราะเข็มหมอ แต่เป็นเพราะ “ต้นเหตุยังไม่หาย” (เช่น ยังอักเสบอยู่) ถ้าเรารักษาที่ต้นเหตุได้ น้ำก็จะไม่กลับมาครับ
สรุป
น้ำในข้อเข่า ไม่ได้มาจากน้ำดื่ม แต่มาจากการอักเสบภายในที่กระตุ้นให้ร่างกายสร้างน้ำมาปกป้องตัวเอง มันสามารถ “ยุบหายไปเองได้” หากเราหยุดพักและลดการอักเสบได้เร็วพอ แต่ถ้าบวมมากจนทนไม่ไหว การให้หมอช่วยดูดออก ก็เป็นวิธีที่ปลอดภัยและช่วยให้หายปวดได้เร็วครับ
สิ่งสำคัญที่สุดไม่ใช่การมัวแต่กังวลเรื่องน้ำ แต่คือการหาสาเหตุว่า “เข่าอักเสบจากอะไร” เพื่อแก้ที่ต้นตอครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ จังหวัดเชียงใหม่ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#น้ำในเข่า #เข่าบวม #เจาะน้ำเข่า #ข้อเข่าอักเสบ #หมอเก่งเชียงใหม่ #ปวดเข่า #น้ำไขข้อ #ถนอมเข่า #ดูแลข้อเข่า #Synovitis
References
- Felson DT. Osteoarthritis of the knee. N Engl J Med. 2006;354(8):841-848. (Explains the mechanism of synovial inflammation and fluid production).
- Scanzello CR, Goldring SR. The role of synovitis in osteoarthritis pathogenesis. Bone. 2012;51(2):249-257. (Detailed pathophysiology of synovitis).
- Mathiessen A, Conaghan PG. Synovitis in osteoarthritis: current understanding with therapeutic implications. Arthritis Res Ther. 2017;19(1):18.
- Punzi L, Oliviero F. Arthrocentesis and synovial fluid analysis in clinical practice: value and controversies. Reumatismo. 2019;71(3):117-122.
- Courtney P, Doherty M. Joint aspiration and injection and synovial fluid analysis. Best Pract Res Clin Rheumatol. 2013;27(2):137-169.
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น