ปวดหน้าเข่าเวลาขึ้นลงบันได... นั่งรถนานๆ ก็ปวดจี๊ด! รู้จักกับ "ข้อเข่าเสื่อมโซนหน้า" (PF Arthritis) ที่คนวัย 50+ เป็นกันเยอะแต่ไม่รู้ตัว
"หมอคะ ป้าเดินพื้นราบได้ปกตินะ เดินห้างเป็นชั่วโมงก็ไหว แต่พอจะก้าวขึ้นบันได หรือตอนจะลุกจากเก้าอี้... มันเจ็บจี๊ดที่หน้าหัวเข่าเหมือนมีอะไรขัดกัน ดังกร๊อบ! เลยค่ะ"
นี่คือเสียงบ่นของ "คุณน้าดาริน" (นามสมมติ) วัย 58 ปี ที่เข้ามาปรึกษาหมอด้วยความงุนงง น้าดารินบอกว่าเพื่อนๆ ที่เป็นข้อเข่าเสื่อมส่วนใหญ่จะบ่นปวด "ด้านใน" ขาโก่งๆ แต่ของแกขาไม่โก่ง เดินก็คล่อง แต่ทำไมแพ้บันได? และแพ้การนั่งดูหนังในโรงนานๆ?
หลายคนเข้าใจว่า "ข้อเข่าเสื่อม" (Osteoarthritis - OA) ต้องปวดรอบๆ เข่าและขาโก่งเสมอไป แต่ความจริงแล้ว เข่าเราแบ่งเป็น 3 ห้องครับ และห้องที่มักจะ "พังก่อนเพื่อน" ในผู้หญิงวัยกลางคน หรือคนที่ชอบนั่งยองๆ ก็คือ "ห้องหน้า" หรือ ข้อลูกสะบ้า นั่นเอง
ทางการแพทย์เราเรียกภาวะนี้ว่า Patellofemoral Arthritis (PF Arthritis) หรือ ข้อเข่าเสื่อมบริเวณลูกสะบ้า ครับ มันคือภัยเงียบที่ซ่อนอยู่หลังหัวเข่า วันนี้หมอเก่งจะพามาเปิดหน้ากากโรคนี้กัน ว่าทำไมมันถึงทำให้คุณ "กลัวบันได" นักหนา และจะรักษามันอย่างไร
ข้อเข่าเสื่อมโซนหน้า (PF Arthritis) คืออะไร?
เพื่อให้เห็นภาพง่ายที่สุด ให้จินตนาการว่า:
- กระดูกต้นขา (Femur): เปรียบเหมือน "รางรถไฟ" ที่เป็นร่องลึก
- ลูกสะบ้า (Patella): เปรียบเหมือน "รถไฟ" ที่วิ่งอยู่บนราง
ทุกครั้งที่เรางอเข่าหรือเหยียดเข่า รถไฟ (ลูกสะบ้า) จะวิ่งขึ้นลงในราง (ร่องกระดูกต้นขา) อย่างลื่นไหล เพราะมีน้ำมันหล่อลื่นและหมอนรองราง (กระดูกอ่อน) ที่ดี
แต่ในภาวะ PF Arthritis with OA change คือการที่:
- รางเบี้ยว/รถไฟตกราง: ลูกสะบ้าวิ่งไม่ตรงร่อง อาจจะเอียงไปขูดกับขอบรางด้านใดด้านหนึ่ง (Maltracking)
- สนิมกินราง: กระดูกอ่อนหลังลูกสะบ้าเกิดการถลอก สึกหรอ จนขรุขระเป็นเม็ดทราย
- การเปลี่ยนแปลงจากความเสื่อม (OA Change): ร่างกายพยายามซ่อมแซมความขรุขระนั้น ด้วยการสร้างกระดูกงอก (Osteophyte) ขึ้นมาทิ่มแทงเนื้อเยื่อรอบๆ
ผลลัพธ์คือ... ทุกครั้งที่คุณงอเข่ารับน้ำหนัก (เช่น ขึ้นบันได) มันก็เหมือนเอากระดาษทรายเบอร์หยาบๆ มาถูที่หน้าเข่า ทำให้เกิดความเจ็บปวดทรมานครับ
เช็คลิสต์: อาการแบบนี้ใช่เลย "ลูกสะบ้าเสื่อม"
ถ้าคุณมีอาการเหล่านี้ คุณอาจกำลังเผชิญกับ PF Arthritis อยู่ครับ:
- กลัวบันได (Stair Climbing Pain): นี่คืออาการคลาสสิก! โดยเฉพาะตอน "ลงบันได" จะเจ็บเสียววาบที่หน้าเข่า เพราะเป็นจังหวะที่ลูกสะบ้าต้องรับแรงกดมหาศาล
- ลุกก็โอย นั่งก็โอย: เจ็บเวลาเปลี่ยนท่าจากนั่งเป็นยืน (Sit-to-Stand) หรือเวลาทำท่านั่งยองๆ พับเพียบ ขัดสมาธิ
- Theater Sign (อาการโรงหนัง): นั่งงอเข่านานๆ เช่น ดูหนัง หรือนั่งรถทัวร์ จะรู้สึกปวดหนึบๆ ที่หน้าเข่า จนต้องเหยียดขาออกไปถึงจะหายปวด
- เสียงกรอบแกรบ (Crepitus): เวลาเหยียดงอเข่า จะได้ยินเสียงเหมือนทรายบด หรือเสียงกร๊อบแกรบชัดเจนที่หน้าเข่า
- เข่าทรุด (Giving way): บางจังหวะที่เจ็บจี๊ด ขาอาจจะอ่อนแรงกะทันหันจนเหมือนจะล้ม
สาเหตุ: ทำไม "รถไฟ" ถึงตกราง?
- ความเสื่อมตามวัย: ผิวข้อสึกหรอตามการใช้งานมา 50-60 ปี
- กล้ามเนื้อต้นขาไม่สมดุล: กล้ามเนื้อหน้าขาด้านใน (VMO) ลีบเล็กลง ทำให้แรงดึงลูกสะบ้าไม่สมดุล ลูกสะบ้าเลยถูกดึงให้เอียงไปขูดกับกระดูกด้านนอก
- พฤติกรรมทำร้ายเข่า: การนั่งพับเพียบ นั่งยองๆ คุกเข่าไหว้พระ หรือขึ้นลงบันไดสูงๆ เป็นประจำ จะเพิ่มแรงกดที่ลูกสะบ้าถึง 7-8 เท่าของน้ำหนักตัว!
- โครงสร้างร่างกาย: คนที่มีภาวะ "เข่าฉากเข้าใน" (Knock knees) หรือเท้าแบน จะเสี่ยงต่อโรคนี้มากกว่าคนทั่วไป
หมอตรวจอะไรบ้าง? (Investigation)
- การตรวจร่างกาย:
- หมอจะให้คุณนอนหงาย แล้วหมอจะลองขยับลูกสะบ้า พร้อมกับกดลงเบาๆ (Patellar Grind Test) ถ้าเจ็บหรือมีเสียงทรายบด แปลว่าผิวหลังลูกสะบ้าไม่เรียบแล้ว
- เอกซเรย์ (X-ray):
- ท่าปกติ (ท่ายืน) อาจจะดูไม่ค่อยออกว่าลูกสะบ้ามีปัญหา
- ท่าพิเศษ (Skyline View หรือ Merchant View): เป็นท่าที่ถ่ายงัดลูกสะบ้าขึ้นมาดูเหมือน "พระอาทิตย์ขึ้น" ท่านี้จะเห็นชัดเลยว่า ลูกสะบ้าเอียงไหม? ช่องว่างแคบลงไหม? หรือมีหินปูน (กระดูกงอก) เกาะรอบๆ ลูกสะบ้าหรือยัง?
แนวทางการรักษา: กู้คืนรถไฟให้วิ่งตรงราง
ข่าวดีคือ "ส่วนใหญ่ไม่ต้องผ่าตัด" ครับ ถ้ารู้จักดูแลและบริหารให้ถูกจุด
1. ปรับพฤติกรรม (สำคัญที่สุด)
- เลี่ยงท่านั่งโหด: งดพับเพียบ ขัดสมาธิ นั่งยองๆ คุกเข่า ให้ได้มากที่สุด เปลี่ยนมานั่งเก้าอี้ห้อยขาแทน
- ถนอมเข่า: หลีกเลี่ยงการขึ้นลงบันไดโดยไม่จำเป็น ถ้าต้องขึ้นให้ก้าวทีละขั้น (เอาขาดีขึ้นก่อน เอาขาเจ็บตาม)
2. การออกกำลังกาย (ยาขนานเอก)
- เป้าหมายคือ "สร้างกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps)" ให้แข็งแรง เพื่อทำหน้าที่เป็น "หมอนรองรับแรงกระแทก" แทนกระดูกที่สึก
- ท่าบริหารแนะนำ: นั่งเก้าอี้ เหยียดขาตรงเกร็งค้างไว้ 10 วินาที นับ 1-10 แล้วเอาลง ทำวันละ 100-200 ครั้ง (ทำบ่อยๆ ตอนดูทีวีก็ได้ครับ)
- ข้อควรระวัง: ห้าม ทำท่าสควอท (Squat) ลึกๆ หรือท่า Lunges ในช่วงที่ยังปวด เพราะจะยิ่งบดลูกสะบ้าให้พังเร็วขึ้น
3. การใช้ยาและการรักษาทางการแพทย์
- ยาแก้ปวดลดอักเสบ: ใช้เฉพาะช่วงที่ปวดมาก
- ยากลูโคซามีน (Glucosamine): อาจช่วยได้บ้างในรายที่เริ่มเป็นระยะแรกๆ
- การฉีดน้ำเลี้ยงข้อเทียม (Hyaluronic Acid): ได้ผลดีมากในโรคนี้ครับ เปรียบเหมือนการ "หยอดน้ำมันหล่อลื่น" ลงไปในรางรถไฟ ช่วยให้ลูกสะบ้าวิ่งลื่นขึ้น ลดเสียงกรอบแกรบ ลดปวดได้นาน
4. อุปกรณ์ช่วยพยุง (Brace/Taping)
- การใช้ผ้ารัดเข่าที่มีรูตรงกลางลูกสะบ้า (Patellar stabilizer) หรือการติดเทป (Taping) ช่วยจัดระเบียบให้ลูกสะบ้าวิ่งตรงร่องขึ้น ลดอาการเจ็บขณะเดินได้
5. การผ่าตัด (ทางเลือกสุดท้าย)
- จะทำเมื่อข้อเสื่อมรุนแรงมาก หรือกระดูกงอกไปขัดจนงอเข่าไม่ได้
- อาจเป็นการส่องกล้องไปกรอผิวข้อให้เรียบ (Arthroscopic debridement) หรือการผ่าตัดเปลี่ยนผิวข้อลูกสะบ้า (Patellofemoral Replacement) หรือถ้าเป็นมากอาจต้องเปลี่ยนข้อเข่าเทียมทั้งข้อ
พยากรณ์โรค: จะหายขาดไหม?
- โรคนี้เป็น "ความเสื่อม" ดังนั้น ผิวข้อที่สึกไปแล้ว ร่างกายสร้างใหม่ไม่ได้เหมือนเดิมครับ
- แต่! อาการปวดสามารถ "หาย" ได้ และเราสามารถใช้งานเข่าได้ใกล้เคียงปกติ หากเราสร้างกล้ามเนื้อหน้าขาให้แข็งแรงพอที่จะพยุงลูกสะบ้าไว้ และปรับเปลี่ยนท่าทางในชีวิตประจำวัน
สรุป: คำแนะนำจากหมอเก่ง
อาการปวดหน้าเข่า หรือ PF Arthritis เป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายว่า "คุณใช้งานฉันหนักเกินไปในท่าที่ไม่ถูกต้อง" ครับ
ถ้าคุณเริ่มมีอาการนั่งรถนานๆ แล้วปวดเข่า หรือเสียวแปล๊บเวลาลงบันได อย่าปล่อยทิ้งไว้จนขาลีบครับ ให้รีบปรับพฤติกรรม และเริ่มบริหารกล้ามเนื้อหน้าขาทันที การวินิจฉัยที่ถูกต้องและการดูแลที่ตรงจุด จะช่วยยืดอายุการใช้งานของเข่า ให้คุณเดินเที่ยววัด ขึ้นบันไดไหว้พระ ได้อย่างมีความสุขไปอีกนานครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดหน้าเข่า #ลูกสะบ้าเสื่อม #ข้อเข่าเสื่อม #ขึ้นบันไดปวดเข่า #เสียงในเข่า #หมอเก่งกระดูกและข้อ #PFArthritis #Chondromalacia
References (เอกสารอ้างอิง)
- Crossley KM, et al. (2016). 2016 Patellofemoral pain consensus statement from the 4th International Patellofemoral Pain Research Retreat. (สรุป: ข้อตกลงร่วมกันของผู้เชี่ยวชาญระดับโลก เกี่ยวกับแนวทางการวินิจฉัยและรักษาอาการปวดลูกสะบ้า เน้นการออกกำลังกาย)
- Hinman RS, et al. (2014). Patellofemoral osteoarthritis: diagnosis, burden, and treatment modalities. (สรุป: การทบทวนความรู้เรื่องโรคข้อเสื่อมที่ลูกสะบ้าโดยเฉพาะ แยกจากข้อเข่าเสื่อมทั่วไป และวิธีการรักษาที่ไม่ใช้ยา)
- McAlindon TE, et al. (2014). OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis. (สรุป: แนวทางมาตรฐานของสมาคมวิจัยโรคข้อเสื่อมสากล ที่แนะนำการลดน้ำหนักและการบริหารกล้ามเนื้อเป็นอันดับแรก)
- Dorr h, et al. (2018). Patellofemoral Arthroplasty: Current Concepts and Techniques. (สรุป: ข้อมูลอัปเดตเรื่องการผ่าตัดเปลี่ยนผิวข้อลูกสะบ้า ในกรณีที่การรักษาแบบประคับประคองไม่ได้ผล)
- Kobayashi S, et al. (2016). Patellofemoral Joint Arthritis: An Overview. (สรุป: ภาพรวมของโรค ตั้งแต่กลไกการเกิดโรค การตรวจเอกซเรย์ท่าพิเศษ และขั้นตอนการรักษา)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น