"เข่าเสื่อมแต่ทำไมเท้าถึงบวม? สัญญาณอันตรายที่หลายคนมองข้าม" หลายคนเข้าใจว่าเข่าเสื่อมก็ต้องปวดแค่ที่เข่า แต่ทำไมอยู่ดีๆ ขาถึงบวมโต ใส่รองเท้าก็คับ แถมกดลงไปที่หน้าแข้งแล้วบุ๋มตามนิ้วมือ? วันนี้หมอจะมาเฉลยครับว่าอาการเข่าอักเสบข้างบน ส่งผลกระทบลงมาถึงเท้าข้างล่างได้อย่างไร และทำไมเรื่องนี้ถึงไม่ใช่เรื่องเล่นๆ ที่จะปล่อยไว้
"คุณหมอครับ ผมไม่ได้ปวดแค่เข่าแล้ว ตอนนี้หลังเท้าบวมจนใส่รองเท้าแตะไม่ได้เลย มันเกี่ยวกันไหมครับ?"
นี่คือคำถามจากคุณลุงสมชาย (นามสมมติ) วัย 65 ปี ที่เดินกะเผลกเข้ามาหาหมอด้วยความกังวลใจ คุณลุงเล่าว่าเริ่มมีอาการข้อเข่าเสื่อมมานาน ปกติจะแค่ปวดๆ ตึงๆ เวลาเดินเยอะ แต่ช่วง 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา นอกจากเข่าจะบวมขึ้นแล้ว ลามไปถึงน่องและหลังเท้าก็บวมเป่งจนดูน่ากลัว กลัวว่าจะเป็นโรคไตหรือโรคหัวใจหรือเปล่า
ความจริงที่หมออยากบอกทุกคนคือ "ข้อเข่าเสื่อมที่อักเสบรุนแรง สามารถส่งผลให้ขาและเท้าบวมได้ผ่านระบบทางเดินน้ำเหลืองและแรงดันในข้อครับ"
ทำไมเข่าเสื่อมถึงทำให้ "เท้าบวม" ได้? (ภาษาชาวบ้าน)
หลายคนสงสัยว่าเข่ากับเท้าอยู่ห่างกันพอสมควร มันจะเกี่ยวกันได้อย่างไร หมอขอเปรียบเทียบให้เห็นภาพง่ายๆ แบบนี้ครับ:
- ระบบท่อน้ำทิ้งอุดตัน: เมื่อข้อเข่าเสื่อมและเกิดการอักเสบ ร่างกายจะผลิต "น้ำไขข้อ" ออกมาเยอะมากจนเข่าบวมเป่ง น้ำที่มากเกินไปนี้จะไปกดทับเส้นเลือดและท่อน้ำเหลืองที่อยู่บริเวณพับเข่า เปรียบเสมือนเราเอาสายยางไปวางพาดบนท่อน้ำทิ้ง ทำให้น้ำจากปลายเท้าไหลกลับขึ้นไปข้างบนไม่ได้ สุดท้ายน้ำเหลืองก็เลยมากองรวมกันที่หลังเท้าและข้อเท้าครับ
- กล้ามเนื้อไม่ช่วยปั๊มน้ำ: ปกติแล้ว ร่างกายเราจะลำเลียงเลือดและน้ำเหลืองกลับขึ้นสู่หัวใจได้ต้องอาศัย "กล้ามเนื้อน่อง" ช่วยบีบตัว (เหมือนปั๊มน้ำ) แต่พอเราเข่าเสื่อม เราจะเจ็บจนไม่อยากเดิน หรือเดินน้อยลง พอปั๊มน่องไม่ทำงาน น้ำก็ขังอยู่ที่เท้าตามแรงโน้มถ่วงโลกนั่นเองครับ
- ถุงน้ำหลังเข่าแตก (Baker's Cyst): ในรายที่เข่าเสื่อมรุนแรง น้ำในข้อเข่าที่เยอะเกินไปจะดันจนเกิดเป็นถุงน้ำที่ป๊อปออกมาทางด้านหลังเข่า หากถุงน้ำนี้รั่วหรือแตกออก น้ำจะไหลซึมลงมาตามกล้ามเนื้อน่อง ทำให้ขาและเท้าบวมแดงทันที ซึ่งคนไข้มักจะตกใจมากครับ
อาการแบบไหนที่คุณกำลังเจอ?
- บวมแบบกดบุ๋ม: ลองใช้นิ้วกดลงไปที่หน้าแข้งหรือหลังเท้าสัก 5 วินาทีแล้วปล่อย ถ้าผิวหนังยังบุ๋มอยู่และค่อยๆ คืนตัว แสดงว่ามีน้ำขังในเนื้อเยื่อ
- ตึงพับเข่าไม่ได้: รู้สึกเหมือนมีก้อนแน่นๆ อยู่หลังหัวเข่า
- เดินแล้วหนักขา: รู้สึกขาทั้งข้างหนักเหมือนถ่วงลูกตุ้ม โดยเฉพาะช่วงเย็นจะบวมมากกว่าช่วงเช้า
การตรวจวินิจฉัย: ไม่ต้องเดาให้เสียเวลา
เมื่อมาพบหมอ หมอจะมีขั้นตอนการตรวจที่แม่นยำเพื่อแยกโรคครับ:
- การตรวจร่างกาย: หมอจะประเมินการบวมว่าเกิดจากข้อเข่าโดยตรง หรือมีภาวะเส้นเลือดขอดร่วมด้วยไหม
- อัลตราซาวด์ (Ultrasound): เป็นวิธีที่หมอแนะนำที่สุด เพราะสามารถดูปริมาณน้ำในข้อเข่า และเช็กดูว่ามีถุงน้ำหลังเข่า (Baker's Cyst) หรือมีลิ่มเลือดอุดตันในเส้นเลือดดำหรือไม่ ซึ่งสำคัญมากครับ
- การตรวจเลือด: ในบางรายหมออาจตรวจการทำงานของไตและหัวใจ เพื่อให้มั่นใจว่าอาการบวมไม่ได้มาจากโรคระบบภายในอื่น ๆ
- เอกซเรย์ (X-ray): เพื่อดูความรุนแรงของข้อเข่าเสื่อมว่าอยู่ในระยะไหน (ระยะ 1-4)
แนวทางการรักษา: จัดการอาการบวมให้หายขาด
- ลดการอักเสบที่ต้นเหตุ (เข่า): หากเข่าบวมน้ำมาก หมอจะใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทางเพื่อดูดน้ำออกอย่างแม่นยำ และฉีดยาลดการอักเสบหรือน้ำเลี้ยงข้อเข่าเทียม เพื่อลดแรงดันในข้อทันที
- ยกขาให้สูง: เวลานอนให้หาหมอนมาหนองใต้เท้าให้สูงกว่าระดับหัวใจ เพื่อช่วยให้น้ำเหลืองไหลกลับได้ง่ายขึ้น
- การประคบ: หากบวมแดงร้อนให้ประคบเย็นเพื่อลดการอักเสบ แต่หากบวมตึงแบบเรื้อรังการประคบอุ่นอาจช่วยให้เลือดไหลเวียนดีขึ้น
- ใส่ถุงเท้าซัพพอร์ต (Compression Stockings): ช่วยเพิ่มแรงดันให้กล้ามเนื้อน่อง ป้องกันน้ำขังที่ข้อเท้า
- การบริหารกล้ามเนื้อ: หมอจะสอนท่าบริหาร "กระดกข้อเท้า" บ่อยๆ เพื่อเป็นการกระตุ้นปั๊มกล้ามเนื้อน่องแม้จะนั่งอยู่เฉยๆ
สรุป
อาการขาบวมเท้าบวมจากข้อเข่าเสื่อม คือสัญญาณว่า "เข่าของคุณอักเสบจนเกินรับไหวแล้ว" ครับ มันไม่ใช่แค่เรื่องของความสวยงามหรือการใส่รองเท้าไม่ได้ แต่มันคือการอักเสบที่ส่งผลกระทบต่อระบบไหลเวียนเลือด หากปล่อยไว้นานอาจทำให้ผิวหนังอักเสบหรือเกิดแผลได้ง่าย การรักษาเข่าให้ตรงจุดจะช่วยให้อาการบวมที่เท้าหายไปได้อย่างน่ามหัศจรรย์ครับ
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ 📱 Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ข้อเข่าเสื่อม #เท้าบวม #ขาบวม #ปวดเข่า #น้ำในข้อเข่า #รักษากระดูกและข้อ #หมอเก่ง #สุขภาพผู้สูงอายุ
References
- Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019;393(10182):1745-1759. (สรุปข้อมูลเรื่องพยาธิสภาพของโรคข้อเข่าเสื่อมที่ส่งผลต่อเนื้อเยื่อรอบข้าง)
- Beutler A, et al. Baker Cyst. StatPearls [Internet]. 2023. (อธิบายกลไกของถุงน้ำหลังเข่าที่เกิดจากข้อเสื่อมและทำให้ขาบวม)
- Shahi K, et al. Edema in Osteoarthritis: A Clinical Review. Journal of Orthopaedics. 2021. (รีวิวความสัมพันธ์ระหว่างอาการบวมน้ำในเนื้อเยื่อกับโรคข้อเสื่อม)
- Kroon FP, et al. Synovitis and joint effusion in knee osteoarthritis. Curr Opin Rheumatol. 2018;30(1):97-102. (เน้นเรื่องการอักเสบของเยื่อบุข้อและการสร้างน้ำในข้อที่มากเกินไป)
- Frampton CS, et al. Management of lower limb edema in elderly patients with osteoarthritis. Aging Clin Exp Res. 2020. (แนวทางการจัดการภาวะบวมที่ขาในผู้สูงอายุที่เป็นข้อเสื่อม)
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น