"เข่าเสื่อมระยะ 3 แล้ว ต้องผ่าตัดอย่างเดียวใช่ไหม" หลายคนคิดแบบนี้ แล้วก็เลิกถามเรื่องฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อไปเลย
ความจริงคือ "ตรงกันข้าม" ระยะ 3 ยังฉีดได้ครับ แต่มีเงื่อนไขที่ต้องเข้าใจให้ชัด ไม่ใช่ฉีดแล้วหายขาด และไม่ใช่ฉีดไปก็ไร้ประโยชน์ มันอยู่ตรงกลางระหว่างสองความเชื่อนี้
――――――――――――――――――――――――
เข่าเสื่อมระยะ 3 ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อยังได้ผลไหม คำตอบที่หมออยากให้คุณเข้าใจก่อนตัดสินใจ
――――――――――――――――――――――――
คุณสมศรี อายุ 62 ปี เดินขึ้นบันไดแล้วเข่าซ้ายเสียวลึกๆ นั่งยองไม่ได้ ลุกจากเก้าอี้ต้องเอามือยันก่อนทุกครั้ง ไปเอกซเรย์มา หมอบอกว่าเข่าเสื่อม "ระยะ 3" พอได้ยินคำนี้ คุณสมศรีกังวลมาก เพราะเพื่อนบ้านบอกว่า "ระยะ 3 คือต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อแล้ว ฉีดยาไปก็เสียเงินเปล่า"
เรื่องนี้เป็นความเข้าใจที่พบบ่อยมาก และไม่ถูกทั้งหมดครับ
เข่าเสื่อมคืออะไร แล้ว "ระยะ" บอกอะไรเรา
ลองนึกถึงข้อเข่าเหมือนบานพับประตู ที่ปลายกระดูกทั้งสองด้านมี "กระดูกอ่อน" หุ้มอยู่ เปรียบเหมือนแผ่นยางกันกระแทกที่ทำให้ข้อเคลื่อนไหวลื่น ไม่เสียดสีกัน ส่วนในข้อก็มี "น้ำหล่อเลี้ยงข้อ" คอยหล่อลื่นเหมือนน้ำมันเครื่องในรถยนต์
เมื่ออายุมากขึ้นหรือใช้งานหนักสะสม กระดูกอ่อนจะค่อยๆ สึกบางลง น้ำหล่อเลี้ยงข้อก็เสื่อมคุณภาพ ข้อเลยฝืด เสียดสี และปวด
แพทย์แบ่งความรุนแรงของเข่าเสื่อมจากภาพเอกซเรย์เป็น 4 ระยะ โดยดูจากช่องว่างระหว่างข้อที่แคบลงและกระดูกงอกที่เกิดขึ้น
[1] ระยะ 1 เริ่มมีการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อย มักยังไม่มีอาการ
[2] ระยะ 2 ช่องข้อเริ่มแคบ มีกระดูกงอกเล็กน้อย เริ่มปวดเวลาใช้งาน
[3] ระยะ 3 ช่องข้อแคบชัดเจน กระดูกงอกมากขึ้น ปวดบ่อยขึ้น เริ่มกระทบชีวิตประจำวัน
[4] ระยะ 4 ช่องข้อแคบมากจนกระดูกเกือบชนกัน เป็นระยะรุนแรงที่สุด
จุดที่คนเข้าใจผิด
สิ่งที่คนสับสนกันมากคือคำว่า "น้ำหล่อเลี้ยงข้อเทียม" บางคนเข้าใจว่าเป็นการ "ฉีดข้อเทียม" หรือเกี่ยวกับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อ ซึ่งไม่ใช่เลยครับ
มันคือคนละเรื่องกันโดยสิ้นเชิง
การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อ คือการฉีดสารที่มีชื่อว่า กรดไฮยาลูโรนิก (Hyaluronic acid) เข้าไปในข้อเข่าที่ยังเป็น "ข้อจริงของเรา" ยังไม่ได้ผ่าตัดอะไร สารตัวนี้ทำหน้าที่คล้ายน้ำหล่อลื่นและช่วยลดการอักเสบในข้อ
ส่วน "ข้อเทียม" คือการผ่าตัดใหญ่ เอาผิวข้อที่เสียออกแล้วใส่ข้อโลหะเข้าไปแทน ซึ่งไม่มีการ "ฉีดน้ำหล่อเลี้ยง" ในข้อเทียมแต่อย่างใด
เพราะฉะนั้น ถ้าใครกำลังถามเรื่อง "ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อ" จริงๆ แล้วกำลังพูดถึงการรักษาแบบไม่ผ่าตัดครับ
ระยะ 3 ฉีดได้ไหม คำตอบตรงๆ
ได้ครับ แต่ต้องเข้าใจความจริง 3 ข้อนี้ก่อน
[1] ระยะ 3 อยู่ "ขอบบน" ของช่วงที่การฉีดยังพอได้ผล งานวิจัยและแนวทางการรักษาส่วนใหญ่พบว่า การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อให้ผลดีที่สุดในเข่าเสื่อมระยะต้นถึงระยะกลาง คือระยะ 1 ถึง 3 ส่วนระยะ 4 ที่รุนแรงมาก ผลมักจะน้อยลง
[2] ยิ่งระยะรุนแรงขึ้น ผลที่ได้มักจะลดลง พูดง่ายๆ คือคนที่เป็นระยะ 1-2 มักตอบสนองดีกว่าคนระยะ 3 แต่ไม่ได้แปลว่าระยะ 3 จะไม่ได้ผลเลย หลายคนยังได้ประโยชน์ ลดปวด เดินได้ดีขึ้น แค่ต้องคาดหวังตามความเป็นจริง
[3] ผลลัพธ์ขึ้นกับตัวเราด้วย ไม่ใช่แค่ระยะ คนที่น้ำหนักตัวไม่มาก กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรง และทำกายภาพควบคู่ มักได้ผลดีกว่าคนที่ฉีดอย่างเดียวแล้วไม่ดูแลอย่างอื่น
การฉีดช่วยอะไรได้บ้าง
สิ่งที่การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อทำได้คือ ช่วยลดอาการปวด ทำให้ข้อเคลื่อนไหวได้ดีขึ้น และอาจช่วยให้ใช้ชีวิตประจำวันสบายขึ้นในช่วงเวลาหนึ่ง
มีข้อมูลที่น่าสนใจคือ ในผู้ป่วยบางกลุ่ม การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้ออาจช่วย "เลื่อน" เวลาที่ต้องผ่าตัดเปลี่ยนข้อออกไปได้ โดยเฉพาะคนที่ยังไม่พร้อมผ่าตัด หรืออายุยังไม่มากพอ ทำให้มีเวลาเตรียมตัวและดูแลร่างกายให้พร้อมก่อน
แต่สิ่งที่การฉีด "ทำไม่ได้" คือ มันไม่สามารถทำให้กระดูกอ่อนที่สึกไปแล้วงอกกลับมาเหมือนเดิม และไม่ได้รักษาให้เข่าเสื่อมหายขาด มันคือการ "บรรเทาอาการ" ไม่ใช่การ "ย้อนเวลา"
หมออยากให้เข้าใจตรงนี้ชัดๆ เพราะการคาดหวังถูกต้อง คือกุญแจที่ทำให้คนไข้ไม่ผิดหวัง
แล้วเมื่อไหร่ที่การฉีดไม่ใช่คำตอบ
มีบางสถานการณ์ที่หมอจะแนะนำให้คิดถึงการผ่าตัดมากกว่าการฉีดต่อ
[1] ปวดมากตลอดเวลา แม้แต่ตอนพักหรือตอนนอน จนรบกวนการนอน
[2] เข่าผิดรูปชัดเจน ขาโก่งหรือเกออกมาก เดินลำบาก
[3] เคยฉีดมาแล้วหลายครั้งแต่อาการไม่ดีขึ้นเลย
[4] เข่าเสื่อมระยะ 4 ที่กระดูกเกือบชนกัน
ในกรณีแบบนี้ การฝืนฉีดต่ออาจเป็นการเสียเวลาและเสียเงิน โดยที่คุณภาพชีวิตไม่ดีขึ้น การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินว่าถึงเวลาผ่าตัดหรือยัง จะตรงจุดกว่า
ฉีดแล้วต้องทำอะไรต่อ
การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อไม่ใช่ไม้กายสิทธิ์ที่ฉีดแล้วจบ สิ่งที่สำคัญไม่แพ้กันคือการดูแลตัวเองควบคู่ไปด้วย
[1] ควบคุมน้ำหนัก ทุกๆ น้ำหนักที่ลดได้ คือภาระที่เข่าต้องแบกน้อยลง
[2] บริหารกล้ามเนื้อต้นขา กล้ามเนื้อที่แข็งแรงช่วยพยุงข้อเข่าเหมือนเฝือกธรรมชาติ
[3] หลีกเลี่ยงท่าที่ทำร้ายเข่า เช่น นั่งยองนานๆ นั่งพับเพียบ คุกเข่า ขึ้นลงบันไดบ่อยเกินจำเป็น
[4] ทำกายภาพตามที่แพทย์หรือนักกายภาพแนะนำ
คำถามที่พบบ่อย
ถาม ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้ออยู่ได้นานแค่ไหน ตอบ ขึ้นกับแต่ละคนและความรุนแรงของโรค บางคนอยู่ได้หลายเดือน บางคนสั้นกว่า โดยทั่วไปคนที่ระยะเบากว่ามักอยู่ได้นานกว่า
ถาม ฉีดบ่อยๆ อันตรายไหม ตอบ การฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อมีความปลอดภัยค่อนข้างสูง แต่ควรอยู่ในการดูแลของแพทย์ และไม่ควรฉีดถี่เกินความจำเป็น แพทย์จะประเมินระยะห่างที่เหมาะสมให้
ถาม ระยะ 3 ถ้าไม่อยากผ่าตัด ฉีดไปเรื่อยๆ ได้ไหม ตอบ ฉีดต่อได้ถ้ายังตอบสนองดีและช่วยให้ใช้ชีวิตได้ แต่ถ้าฉีดแล้วไม่ช่วยอะไร ควรกลับมาคุยกับแพทย์เพื่อทบทวนแผนการรักษา ไม่ใช่ฝืนฉีดทั้งที่ไม่ได้ผล
ถาม การฉีดด้วยอัลตราซาวด์ (Ultrasound) ช่วยให้ดีขึ้นไหม ตอบ การใช้อัลตราซาวด์นำทางช่วยให้ฉีดเข้าตำแหน่งในข้อได้แม่นยำขึ้น โดยเฉพาะในเข่าที่มีน้ำในข้อหรือผิดรูป ทำให้ยาเข้าไปอยู่ในจุดที่ควรอยู่จริงๆ
สรุปสิ่งที่อยากให้จำ
[1] เข่าเสื่อมระยะ 3 ยังฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อได้ ไม่ได้แปลว่าต้องผ่าตัดอย่างเดียว
[2] แต่ระยะ 3 อยู่ขอบบนของช่วงที่ได้ผล ต้องคาดหวังตามความจริง ฉีดเพื่อบรรเทา ไม่ใช่รักษาหายขาด
[3] น้ำหล่อเลี้ยงข้อกับข้อเทียมคนละเรื่องกัน การฉีดคือการรักษาแบบไม่ผ่าตัด
[4] ผลลัพธ์ขึ้นกับตัวเราด้วย น้ำหนัก กล้ามเนื้อ และการดูแลตัวเองสำคัญพอๆ กับการฉีด
[5] ถ้าปวดมากตลอดเวลา เข่าผิดรูป หรือฉีดแล้วไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เรื่องทางเลือกอื่น
――――――――――――――――――――――――
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์
สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
"เราเชื่อว่า ความเจ็บปวดไม่ควรจำกัดชีวิตคุณ หลายกรณีสามารถรักษาได้โดยไม่ต้องผ่าตัด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการวินิจฉัยที่ถูกต้อง เพื่อเลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละคนอย่างแท้จริง"
――――――――――――――――――――――――
#เข่าเสื่อม #ปวดเข่า #ฉีดน้ำหล่อเลี้ยงข้อ #ข้อเข่าเสื่อม #รักษาเข่าเสื่อม #เข่าเสื่อมระยะ3 #ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า #ดูแลข้อเข่า #ปวดเข่าผู้สูงอายุ #กระดูกและข้อ #หมอเก่งกระดูกและข้อ #ธนินนิตย์คลินิก #kneeosteoarthritis #hyaluronicacid #viscosupplementation
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น