เดินขึ้นบันไดแล้ว "เสียวแปลบ" ที่หัวเข่า... สัญญาณเตือนเข่าเสื่อมในวัย 60 หรือแค่กล้ามเนื้อล้า?
"โอย... เสียวเข่า" ประโยคยอดฮิตตอนขึ้นบันได
หมอเชื่อว่าชายไทยวัย 60 หลายท่านคงเคยเจอสถานการณ์นี้ครับ กำลังจะเดินขึ้นบันไดไปไหว้พระ หรือขึ้นชั้นสองของบ้าน จู่ๆ ก็มีอาการ "เสียวแปลบ" เข้ามาที่กลางข้อเข่า หรือบางคนรู้สึกเหมือนเข่าจะทรุดลงไปดื้อๆ จนต้องรีบคว้าขอบราวบันไดไว้ อาการเสียวเพียงไม่กี่วินาทีนี้แหละครับที่เป็นเสียงเตือนจากร่างกายว่า "เข่าของคุณเริ่มรับภาระไม่ไหวแล้วนะ"
เรื่องเล่าจากคนไข้: "ลุงบุญ" กับบันไดเจ้าปัญหา
ลุงบุญ อายุ 60 ปี เพิ่งเกษียณมาหมาดๆ ปกติเป็นคนแข็งแรง ชอบเดินออกกำลังกายในหมู่บ้าน แต่พักหลังลุงบุญเริ่มสังเกตว่า ทุกครั้งที่เดินขึ้นบันไดบ้าน จะมีอาการเสียวแปลบที่หัวเข่าด้านใน บางวันก็มีเสียง "กึกๆ" เวลาพับเข่า ลุงบุญพยายามทายานวด แก้ปวดเป็นพักๆ แต่ก็ยังไม่หายขาด จนเริ่มกังวลว่า "หรือเราจะเดินไม่ได้แล้ว?" ลุงบุญกลัวการไปโรงพยาบาลเพราะคิดว่าต้องผ่าตัดสถานเดียว เลยทนใช้ชีวิตแบบเลี่ยงการขึ้นบันไดมาเป็นเดือนๆ
เข่าของคุณเปรียบเสมือน "โช้คอัพรถกระบะ" ที่ใช้งานมานาน
เพื่อให้เห็นภาพง่ายขึ้น หมออยากให้ลองนึกภาพข้อเข่าเราเหมือน "โช้คอัพและยางรองกระแทก" ของรถกระบะครับ เมื่อเราใช้งานมาถึง 60 ปี ยางรองที่เป็นกระดูกอ่อนผิวข้อ (Cartilage) ย่อมมีการสึกหรอและบางลง
เวลาเราเดินบนทางราบ แรงกดอาจจะไม่มากนัก แต่พอเรา "เดินขึ้นบันได" แรงที่กดลงบนเข่าจะเพิ่มขึ้นถึง 3–4 เท่าของน้ำหนักตัว! เมื่อผิวข้อที่เริ่มขรุขระมาเสียดสีกัน หรือมีเศษกระดูกอ่อนชิ้นเล็กๆ ไปติดขัดอยู่ในข้อ จึงเกิดอาการ "เสียวแปลบ" เหมือนรถที่โช้คตายแล้วกระแทกจนเหล็กชนเหล็กนั่นเองครับ
ทำความรู้จักกับ "โรคข้อเข่าเสื่อม" (Knee Osteoarthritis)
อาการเสียวแปลบเวลาขึ้นลงบันไดในชายวัย 60 ปี ส่วนใหญ่มักมีสาเหตุมาจาก โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis)สาเหตุและการเกิดโรค: เกิดจากการที่กระดูกอ่อนผิวข้อที่ทำหน้าที่ลดแรงกระแทกเกิดการสึกหรอตามกาลเวลา ทำให้กระดูกสองชิ้น (กระดูกต้นขาและกระดูกหน้าแข้ง) เกิดการเสียดสีกันโดยตรง ร่างกายจึงพยายามสร้างกระดูกงอกขึ้นมาใหม่รอบๆ ข้อ ซึ่งกระดูกงอกเหล่านี้อาจไปทิ่มแทงเนื้อเยื่อรอบข้างจนทำให้เกิดอาการเสียวและปวด
อาการ:
เสียวแปลบในข้อเข่าเวลาต้องรับแรงกด เช่น ขึ้น-ลงบันได หรือลุกจากเก้าอี้
ข้อเข่าฝืดตึง โดยเฉพาะตอนตื่นนอนตอนเช้า
มีเสียงดังกร็อบแกร็บเวลาขยับเข่า
เข่าเริ่มมีลักษณะโก่งออกด้านนอก
5 ปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้เข่าเสื่อมในชายวัย 60
น้ำหนักตัว: ทุกๆ 1 กิโลกรัมที่เพิ่มขึ้น จะสร้างภาระให้เข่าเพิ่มขึ้น 3-4 เท่าเวลาขึ้นบันได
ประวัติการบาดเจ็บในอดีต: เช่น เคยหกล้มเข่ากระแทก หรือเอ็นฉีกขาดตอนหนุ่มๆ
การใช้งานหนัก: อาชีพที่ต้องยืนนาน เดินเยอะ หรือยกของหนักต่อเนื่องหลายปี
กล้ามเนื้อต้นขาอ่อนแรง: ทำให้ไม่มีตัวช่วยกระจายแรงกระแทกออกจากข้อเข่า
กรรมพันธุ์: โครงสร้างกระดูกเข่าโก่งแต่กำเนิดทำให้ผิวข้อบางจุดรับแรงมากกว่าปกติ
การตรวจวินิจฉัย: เช็กให้ชัวร์ว่าเสื่อมระดับไหน
การตรวจร่างกาย: หมอจะดูแนวกระดูกเข่า ตรวจหาจุดที่กดเจ็บ และประเมินความมั่นคงของข้อ
เอกซเรย์ (X-ray): เป็นวิธีมาตรฐานที่ช่วยให้เห็นระยะห่างระหว่างข้อเข่า หากแคบลงแสดงว่าผิวข้อเริ่มสึกแล้ว
MRI (เฉพาะกรณี): หากหมอสงสัยว่ามีหมอนรองกระดูกฉีกขาดร่วมด้วยที่อาจทำให้เกิดอาการเสียวแปลบแบบฉับพลัน
การตรวจเลือด: เพื่อแยกโรคข้ออักเสบชนิดอื่น เช่น รูมาตอยด์ หรือเก๊าท์ ออกไป
แนวทางการรักษา: เน้นชะลอการเสื่อมและลดปวด
หมอย้ำเสมอว่า "60 ปี เข่าเสื่อมได้ แต่ต้องใช้ชีวิตให้มีความสุขได้" โดยไม่ต้องผ่าตัดเสมอไปครับ
การปรับพฤติกรรม: ลดการนั่งพับเพียบ นั่งขัดสมาธิ หรือนั่งยองๆ และถ้าบ้านมีบันได ให้พยายาม "ก้าวขาดีขึ้น ก้าวขาเลวลง" (ขาดีก้าวขึ้นก่อน ส่วนขาที่เจ็บก้าวลงก่อน)
กายภาพบำบัด: การออกกำลังกายบริหารกล้ามเนื้อต้นขา (Quadriceps) ให้แข็งแรง จะช่วยลดแรงกดในข้อเข่าได้อย่างดีเยี่ยม
การใช้ยา: ยากลุ่มต้านการอักเสบ (NSAIDs) หรือยาทากลุ่มเจลลดปวด
การฉีดยาเฉพาะจุด: หมอสามารถฉีดยาลดการอักเสบ การฉีด "น้ำเลี้ยงข้อเข่าเทียม" (Hyaluronic Acid) โดยใช้เครื่องอัลตราซาวด์นำทาง เพื่อไปช่วยหล่อลื่นและลดการอักเสบในข้อเข่าโดยตรง
การผ่าตัด: จะทำต่อเมื่อเข่าโก่งผิดรูปมาก หรือการรักษาอื่นไม่ได้ผล เพื่อให้กลับมาเดินได้ปกติและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น
พยากรณ์โรค: จะกลับมาเดินคล่องเหมือนเดิมไหม?
โรคข้อเข่าเสื่อมเป็นโรคเรื้อรังที่รักษาไม่หายขาด แต่ "ควบคุมได้" ครับ หากรักษาอย่างถูกจุดและออกกำลังกายสม่ำเสมอ คุณลุงจะกลับมาเดินออกกำลังกายและขึ้นบันไดได้โดยไม่มีอาการเสียวแปลบ และชะลอการผ่าตัดไปได้อีกหลายสิบปี
ภาวะแทรกซ้อนหากปล่อยทิ้งไว้
เข่าโก่งผิดรูปถาวร
ขาฝีบเนื่องจากไม่กล้าใช้งาน
ปวดหลังและสะโพกตามมาจากการเดินกะเผลกเปลี่ยนท่าเดิน
5 วิธีถนอมเข่าให้ใช้ได้นานๆ
คุมน้ำหนักอย่าให้เกินเกณฑ์
เปลี่ยนมาออกกำลังกายที่แรงกระแทกต่ำ เช่น ว่ายน้ำ หรือปั่นจักรยานอยู่กับที่
ใส่รองเท้าเพื่อสุขภาพ ที่มีพื้นรองรับแรงกระแทกได้ดี
บริหารกล้ามเนื้อต้นขา อย่างน้อยวันละ 15-20 นาที
ใช้ไม้เท้า ช่วยพยุงเวลาต้องเดินไกลๆ เพื่อลดภาระเข่า
Q&A Section
Q: เสียวเข่าแบบนี้กินคอลลาเจนช่วยได้ไหม? A: คอลลาเจนบางชนิด (Type II) อาจช่วยเสริมสารอาหารให้ผิวข้อได้บ้างครับ แต่ไม่ใช่ยารักษาหลัก สิ่งสำคัญที่สุดคือการลดน้ำหนักและบริหารกล้ามเนื้อครับ
Q: ทายาม่องร้อนๆ แก้เสียวเข่าได้ไหม? A: ยานวดช่วยให้เลือดไหลเวียนดีและคลายกล้ามเนื้อรอบๆ ได้ครับ แต่ถ้าอาการเสียวเกิดจากในข้อเข่า ยานวดอาจเข้าไม่ถึงต้นตอของปัญหาครับ
Q: ต้องหยุดขึ้นบันไดไปเลยหรือไม่? A: ไม่จำเป็นถึงขั้นต้องหยุดครับ แต่ควรลดจำนวนรอบ และก้าวอย่างระมัดระวัง ใช้ราวบันไดช่วยพยุงเสมอ
สรุป 5 ประเด็นสำคัญสำหรับชายวัย 60
อาการเสียวแปลบตอนขึ้นบันได คือสัญญาณเบื้องต้นของข้อเข่าเสื่อม
ยิ่งน้ำหนักเยอะ เข่ายิ่งพังไว การลดน้ำหนักคือยาขนานเอก
การบริหารกล้ามเนื้อต้นขาคือหัวใจสำคัญในการปกป้องข้อเข่า
การฉีดน้ำเลี้ยงข้อหรือเกล็ดเลือดเข้มข้น (PRP) ช่วยลดอาการเสียวได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
การมาพบแพทย์เร็ว ช่วยให้ตรวจเจอและชะลอความเสื่อมได้ทันท่วงที
บทความนี้ให้ข้อมูลทั่วไป หากอาการไม่ดีขึ้นควรปรึกษาแพทย์ สามารถปรึกษาปัญหากระดูกและข้อ หรืออาการปวด ได้ที่ ผศ.นพ.ธนินนิตย์ ลีรพันธ์ (หมอเก่ง) ผู้เชี่ยวชาญโรคกระดูกและข้อ
สอบถามปัญหาโรคกระดูกและข้อ ปวดหลัง ปวดคอ ปวดเข่า ปวดไหล่ กระดูกพรุน ได้ครับ
Line ID: @doctorkeng โทร 081-5303666
#ปวดเข่า #ข้อเข่าเสื่อม #เสียวเข่า #ขึ้นบันไดปวดเข่า #ผู้สูงอายุ #สุขภาพชาย #เข่าเสื่อมไม่ต้องผ่าตัด #PRPเข่า #น้ำเลี้ยงข้อเข่าเทียม #หมอเก่งกระดูกและข้อ #KneeOsteoarthritis #KneePain #Orthopedics #SeniorHealth #HealthyAging
References:
Hunter DJ, Bierma-Zeinstra S. Osteoarthritis. Lancet. 2019;393(10182):1745-1759. สรุปภาพรวมของโรคข้อเข่าเสื่อม สาเหตุ และแนวทางการรักษาในปัจจุบัน
Bennell KL, Hall M, Hinman RS. Osteoarthritis year in review 2015: rehabilitation and outcomes. Osteoarthritis Cartilage. 2016;24(1):58-70. เน้นความสำคัญของการฟื้นฟูสมรรถภาพและกายภาพบำบัดในผู้ป่วยเข่าเสื่อม
Katz JN, Arant KR, Loeser RF. Diagnosis and Treatment of Hip and Knee Osteoarthritis: A Review. JAMA. 2021;325(6):568-578. รวบรวมหลักฐานการวินิจฉัยและการรักษาข้อเข่าเสื่อมที่ทันสมัยที่สุด
McAlindon TE, Bannuru RR, Sullivan MC, et al. OARSI guidelines for the non-surgical management of knee osteoarthritis. Osteoarthritis Cartilage. 2014;22(3):363-388. แนวทางการรักษาข้อเข่าเสื่อมแบบไม่ผ่าตัดที่ได้รับการยอมรับทั่วโลก
Sharma L. Osteoarthritis of the Knee. N Engl J Med. 2021;384(1):51-59. อธิบายกลไกการเกิดโรคและปัจจัยเสี่ยงในผู้สูงอายุอย่างละเอียด
ไม่มีความคิดเห็น:
แสดงความคิดเห็น